ณ ใจกลางทะเลทรายอันแห้งแล้งและร้อนระอุของอียิปต์ ใครต่อใครคงไม่นึกถึงว่าจะได้พบซากกระดูกของวาฬสมัยโบราณที่นี่ ที่ซึ่งมีชื่อเรียกว่า وادي الحيتان วาดิไฮตัน แปลความหมายได้ว่า “หุบเขาแห่งวาฬ”

ใช่แล้ว บริเวณที่พบฟอสซิลวาฬนี้เคยเป็นทะเลมาก่อน มันคือมหาสมุทรทีธิส Tethys Ocean (ออกเสียง  /ˈtiːθɪs/  ) มหาสมุทรสมัยโบราณทางตะวันออกของมหาทวีปกอนด์วานา

แผนที่แสดงตำแหน่งทวีแอฟริกาและมหาสมุทรทีธิสสมัยโบราณ

เปลือกโลกเคลื่อนตัวตลอดเวลาหลายล้านปี มหาทวีปกอนด์วานาแยกออกเป็นทวีปอเมริกาใต้และแอฟฟริกา ซึ่งเคลื่อนตัวขึ้นไปด้านบนจนชนกับทวีปเล็กๆที่แตกตัวออกมาจากมหาทวีปลอเรเชียทางเหนือ น้ำทะเลลดระดับลง บางส่วนทางตะวันออกเฉียงเหนือของ มหาทวีปกอนด์วานา ซึ่งกลายเป็นทวีปแอฟฟริกาในปัจจุบันค่อยๆโผล่จากก้นทะเล พาเอาซากโบราณของวาฬและสัตว์ทะเลโบราณอีกหลายชนิดขึ้นมาจากน้ำ และในที่สุดก็เปลี่ยนแปลงจนเป็นทะเลทรายในทุกวันนี้

เวลาผ่านไปเนิ่นนาน จนกระทั่ง ฟิลิป กิงเกอริช นักบรรพชีวินวิทยาจากมหาวิทยาลัยมิชิแกน  เดินทางไปพบซากฟอสซีลที่ฝั่งอยู่ในทะเลทรายบริเวณนี้เข้า

แผนที่แสดงตำแหน่งหุบเขาแห่งวาฬในเขตทะเลทรายของประเทศอียิปต์ในปัจจุบัน

ซากฟอสซิลของวาฬนี้ก็คือหนึ่งในบรรพบุรุษของวาฬที่มีชื่อเรียกว่า บาซิโลซอรัส (Basilosaurus) มีขนาดความยาวร่างกายประมาณ 15-20 เมตร หนัก 15 ตัน เป็นวาฬที่มีชีวิตอยู่ในช่วงรอยต่อของวิวัฒนาการของวาฬภายหลังจากซาฬรุ่นแรกเริ่มลงสู่ทะเลเมื่อ 50 ล้านปีก่อน ร่างกายของวาฬค่อยๆเปลี่ยนจากวาฬรุ่นแรกที่เริ่มลงมาใช้ชีวิตในทะเลซึ่งวาฬรุ่นนั้นยังมีคอยาว ขาหลังยาว ดวงตายังอยู่ด้านหน้า และยังต้องกลับขึ้นบกเป็นระยะเพื่อดื่มน้ำจืด กลายมาจนเป็นบาซิโลซอรัส ในช่วง 40-34 ล้านปีที่แล้ว ซึ่งช่วงลำคอหดสั้นลงจนแทบหายไป รวมทั้งมีแพนหางที่ใหญ่ขึ้นมาแทนที่เพื่อประสิทธิภาพในการว่ายน้ำ ขาหลังของมันก็หดเล็กจนกลายเป็นติ่งห้อยไปมาใช้ประโยชน์ไม่ได้ ดวงตาของบาซิโลซอรัสเริ่มเอียงมาด้านข้างและสามารถมองเห็นในน้ำได้ดีขึ้น แต่มันยังมีจมูกในตำแหน่งเดิมที่ยังไม่ได้เลื่อนขึ้นไปกลางหัวเหมือนวาฬในปัจจุบัน

บาซิโลซอรัส เจ้าของฟอสซิลในทะเลทรายอียิปต์ เป็นบรรพบุรุษวาฬที่ยังมีขาหลังปรากฏให้เห็นเป็นติ่งเล็กๆที่ใช้ประโยชน์ไม่ได้แล้ว และขาหน้ายังมีร่องรอยของสัตว์บก

บาซิโลซอรัส มีชีวิตแพร่กระจายไปทุกน่านน้ำทั่วโลกไม่เฉพาะในทะเลทีธีส ซากของมันเคยถูกพบในเปรู รวมถึงชายฝั่งอเมริกาใต้อีกหลายแห่ง แม้กระทั่งเคยพบในทางตอนใต้ของสหรัฐฯอเมิรกา และช่วงแรกมีผู้เข้าใจผิดว่ามันเป็นซากของสัตว์เลื้อยคลานจึงตั้งชื่อมันว่า บาซิโลซอรัส ซึ่งแปลว่า ราชันย์กิ้งก่า ฟอสซิลของมันในอเมริกาใต้นั้นมีมากมายจนเคยมีผู้นำไปขายทำเฟอร์นิเจอร์ ซึ่งก็เป็นข้อพิสูจน์ถึงคววามสำเร็จในการวิวัฒนาการในยุคของมัน ยุคที่บาซิโลซอรัสเป็นเจ้าสมุทร เป็นสัตวืกินเนื้อแห่งท้องทะเลที่แทบไม่มีศัตรูเนื่องจากไดโนเสาร์สูญพันธุ์ไปแล้วและฉลามขนาดยักษ์อย่างเม็กกาโลดอนก็ยังไม่ถือกำเนิดขึ้นมา

เรียบเรียงโดย @MrVop