แมงป่องทะเล (Sea scorpion) เป็นสัตว์ขาปล้อง (Arthropod) ในอันดับ Eurypterida ซึ่งเคยมีชีวิตอยู่เมื่อ 470 ล้านปี ถึง 370 ล้านปีก่อน ลักษณะทั่วไปของมันจะดูคล้ายแมงป่องในยุคปัจจุบันคือมีก้ามที่ด้านหน้าและมีปลายหางที่แหลมคนซึ่งอาจเป็นเหล็กในหรือเป็นแผ่นแบนก็ได้ ซึ่งแต่ละชนิดก็จะมีรูปร่างและขนาดที่แตกต่างกันออกไป แมงป่องทะเลบางชนิด เช่น ในวงศ์ Pterygotidae อาจมีความยาวสูงสุดได้ถึง 2.5 เมตร ถือได้ว่าเป็นสัตว์ขาปล้องที่ใหญ่ที่สุดเท่าที่เคยมีชีวิตบนโลกนี้ ปัจจุบันสูญพันธุ์ไปหมดแล้ว

ถึงจะทีคำว่า “ทะเล” อยู่ในชื่อของมัน เรากลับพบว่าแมงป่องทะเลนั้นอาศัยอยู่ในแหล่งน้ำประเภทห้วยหนองคลองบึงเป็นส่วนใหญ่ สัตว์ขาปล้องโบราณชนิดนี้เป็นญาติใกล้ชิดกับแมงดาทะเลซึ่งก็เป็นสัตว์ขาปล้องโบราณที่เหลือรอดจากการสูญพันธุ์มาถึงยุคปัจจุบัน

ล่าสุดทีมนักวิทยาศาสตร์นำโดย ดร. เจมส์แลมส์เดลล์นักวิจัยจากภาควิชาธรณีวิทยาและภูมิศาสตร์จากมหาวิทยาลัยเวสต์เวอร์จิเนีย ได้ลองใช้ระบบไมโครซีทีสแกน (μ-CT) เพื่อศึกษาอวัยวะในระบบทางเดินหายใจของแมงป่องทะเลสายพันธุ์หนึ่งที่มีชื่อว่า Adelophthalmus pyrrhae ที่เคยมีชีวิตอยู่บนโลกเมื่อประมาณ 350 ล้านปีก่อนในช่วงยุคคาร์บอนิเฟอรัส จากฟอสซิลที่ถูกพบเมื่อ 25 ปีที่แล้วในภูมิภาค Montagne Noire ประเทศฝรั่งเศส และพบเรื่องราวที่น่าสนใจขึ้นมา

โดยปกติแล้วสัตว์น้ำขาปล้องยุคโบราณอย่างแมงดาทะเล จะมีอวัยวะหายใจที่เรียกว่า “Book gill” ซึ่งเป็นแผ่นเหงือกจำนวนหลายแผ่นเรียงตัวกันเหมือนหน้ากระดาษในหนังสืออยู่ใต้ร่างกายบริเวณส่วนท้องของมันที่เราสามารถ​มองเห็นได้ชัดเจนหากจับมันหงายขึ้นมาดู แผ่นเหงือกเหล่านี้จะโบกไปมาได้เมื่ออยู่ในน้ำเพื่อนำอ๊อกซิเจนเข้าร่างกาย แต่หากมีการขึ้นจากน้ำเช่นขึ้นมาวางไข่แถบชายหาด แผ่นเหงือกเหล่านี้จะพับติดกันและใช้งานไม่ได้ แต่แมงดาทะเลยังคงมีชีวิตไปอีกหลายชั่วโมงหากแผ่นเหงือกของมันยังเปียกน้ำอยู่

แตกต่างจากแมงป่องและแมงมุมในยุคปัจจุบัน ที่มีการวิวัฒนาการย้ายเอาแผ่นเหงือกเหล่านี้เข้าไปไว้ใต้ท้องในร่างกาย กลายเป็นอวัยวะหายใจด้วยอากาศที่เรียกว่า “Book lung” หรือแผ่นปอดที่เรียงกันเหมือนแผ่นกระดาษในหน้าหนังสือ แบบเดียวกับของแมงดาทะเล เพียงแต่แผ่นปอดเหล่านี้จะอยู่นิ่งไม่โบกไปมาและไม่อาจมองเห็นได้จากนอกร่างกายเท่านั้น

สิ่งที่ทีมงานสแกนพบจากซากฟอสซิลของแมงดาทะเลสายพันธุ์​ Adelophthalmus pyrrhae​ ก็คือ บริเวณแผ่นเหงือกของมันแต่ละแผ่นจะมีก้านเล็กๆที่คอยยันไม่ให้แผ่นเหงือกเหล่านี้​พับตัวเข้าหากันเมื่อขึ้นจากน้ำ ซึ่งเป็นการเปิดโอกาสให้แมงป่องทะเลสายพันธุ์​นี้ใช้อวัยวะหายใจชุดเดียวกันนี้เพื่อหายใจด้วยอากาศ​ มันทำให้มันสามารถมีชีวิตอยู่บนบกได้ยาวนานขึ้น

เหตุผลที่มันมีวิวัฒนาการแผ่นเหงือก​เพื่อให้สามารถหายใจด้วยอากาศนั้น ทีมงานคาดว่าเป็นไปเพื่อการย้ายถิ่นที่อยู่ข้ามจากหนองน้ำแห่งหนึ่งขึ้นมาบนบกเพื่อเดินทางไปสู่หนองน้ำอีกแห่งหนึ่งที่อยู่ไกลออกไป ด้วยเหตุผลในด้านการหาอาหารหรือการผสมพันธุ์​ บ่งบอกถึงต้นทางของการวิวัฒนาการมาเป็นระบบหายใจของแมงป่องและแมงมุมในปัจจุบัน หรือเราอาจพูดได้ว่าบรรพบุรุษของแมงเหล่านี้เป็นสัตว์กึ่งบก (semi-terrestrial) นั่นเอง

การค้นพบครั้งนี้ตีพิมพ์​เผยแพร่​ลง​ใน​วารสาร​ journal Current Biology

ที่มา http://www.sci-news.com/paleontology/adelophthalmus-pyrrhae-08840.html

เรียบเรียง​โดย​ @MrVop