เวลาเราเห็นพระจันทร์เต็มดวงเราทราบว่านั่นคือวันขึ้น 15 ค่ำ แต่หากเห็นพระจันทร์เพียงครึ่งดวง หรือเป็นเสี้ยวเล็กๆ เราจะทราบได้อย่างไรว่าเป็นข้างขึ้นหรือข้างแรม

ก่อนอื่นเราจำกฏเอาไว้ นั่นคือ ข้อแรก

  • ข้างขึ้น พระจันทร์ขึ้นกลางวัน ตกกลางคืน
  • ข้างแรม พระจันทร์ขึ้นกลางคืน ตกลางวัน

คำว่ากลางวันหรือกลางคืนในกฏข้อแรกนี้ดูที่พระอาทิตย์ว่าขึ้นหรือลับขอบฟ้าหรือยัง

กฏข้อที่ 2 คือ พระจันทร์ขึนทางทิศตะวันออก และ ตกทางทิศตะวันตกแบบเดียวกับดวงอาทิตย์

กฏข้อที่ 3 คือ บนพระจันทร์มีลายกระต่าย มองจากเมืองไทย เวลาพระจันทร์ขึ้น กระต่ายจะหัวตั้งขึ้น เวลาพระจันทร์ตก กระต่ายจะหัวทิ่มลง

กฏข้อที่ 4 คือ ข้างขึ้น พระจันทร์จะสว่างด้านหู ข้างแรม พระจันทร์จะสว่างด้านท้อง

ดังนั้น จากกฏดังกลาว ในคืนวันเพ็ญพระจันทร์เต็มดวง เราเห็นพระจันทร์มีลายกระต่ายหัวทิ่มลง (หันหูลงพิ้น) แสดงว่านาทีนั้นเรากำลังหันหน้าไปทางตะวันตก (กฏข้อ 3) ถ้าเราเห็นจันทร์เสี้ยวตอนตี 4 หรือตี 5 ทางทิศตะวันออก แสดงว่าเป็นข้างแรม (กฏข้อแรก) ถ้าเราเห็นจันทร์เสี้ยวตอน 2 ทุ่มหรือ 3 ทุ่มทางทิศตะวันตก หรือเห็นจันทร์เกือบครึ่งดวงทางทิศตะวันออกตอนบ่าย 4 โมง แสดงว่าเป็นข้างขึ้น (กฏข้อแรก) หรือถ้าเห้นหูกระต่ายในจันทร์เสี้ยวหรือเห็นหูกระต่ายในจันทร์ครึ่งดวง ก็คือข้างขึ้นเป็นต้น

ส่วนทางละติจูดสูงกว่าเรา กระต่ายจะตะแคงข้าง ทำให้มองยากว่าหัวขึ้นหรือลง ทางอเมริกาจึ้งให้เด็กท่องอักษร “DOC” ไว้ ว่าถ้าพระจันทร์มีรูปร่างเป็นอักษร “D” คือข้างขึ้น สว่างเต็มดวงเหมือนอักษร “O” คือจันทร์เพ็ญ และหากมีรูปร่างเหมือนอักษร “C” คือข้างแรม

ฝึกมองให้ชำนาญ นอกจากจะมีความสุขสนุกกับการศึกษาธรรมชาติ และอาจเป็นประโยชน์เล็กๆน้อยๆได้

เครดิตภาพประกอบบทความด้านบนสุดจาก Astropixels.com ภาพเคลื่อนไหวจาก mnemonic-device.com

เรียบเรียงโดย @MrVop