พบก้อนอำพันที่มี “มดนรกดึกดำบรรพ์ ” ในสปีชีส์ Ceratomyrmex ellenbergeri ซึ่งสูญพันธุ์ไปแล้วถึง 99 ล้านปี กำลังคาบเหยื่อของมันซึ่งเป็นลูกของบรรพบุรุษแมลงสาบสายพันธุ์หนึ่งในปาก ทั้งคู่ถูกยางไม้เหนียวไหลท่วมทับร่างกายทั้งเป็น กลายเป็นก้อนอำพันที่บันทึกนาทีชีวิตก้อนแรกในประวัติศาสตร์

มดในสปีชีส์ Ceratomyrmex ellenbergeri นี้ จัดอยู่ในวงศ์ย่อย Haidomyrmecinae ซึ่งมีอีกชื่อว่า Hell ant หรือ “มดนรก” ซึ่งได้สูญพันธุ์ไปจากโลกแล้วทั้งหมด พวกมันมีความแตกต่างจากมดในยุคปัจจุบันคือมีขากรรไกมีขากรรไกรล่างซึ่งวางตัวและเคลื่อนไหวขึ้นลงในแนวตั้ง (สีแดงในภาพล่าง) ต่างจากบรรดามดในปัจจุบันที่มีขากรรไกรในแนวขวางและขยับไปมาทางด้านข้าง นอกจากนี้ยังมีเขาที่กลางหน้าผากอีก 1 อัน (สีฟ้าในภาพล่าง)

ฟอสซิลที่พบในก้อนอำพันนี้ คือช่วงขณะที่มด Hell Ant กำลังใช้ขากรรไกรล่างของมันที่เหมือนกับเคียวคู่ขนาดใหญ่ งับเหยื่อโดยยกขึ้นให้ติดอยู่กับเขายาวที่หน้าผาก ซึ่งเป็นวิธีที่เราไม่พบในมดยุคนี้ (ดูภาพสเก็ตด้านล่าง) และจังวะที่กำลังเดินทางไปบนต้นไม้ ก็ถูกยางไม้เหนียวไหลมาเคลือบร่างกายพอดี กลายเป็นก้อนอัมพันจมอยู่ในเหมืองของรัฐคะฉิ่นของพม่ามานานเกือบร้อยล้านปี รอให้ถูกค้นพบในปี 2017

แต่แม้ว่ามดนรกสายพันธุ์นี้นีจะลักษณะที่ดูน่ากล้ว พวกมันก็ต้องพบจุดจบ สูญพันธุ์ไปตามทฤษฎีวิวัฒนาการ เนื่องจากขากรรไกรที่เคลื่อนไหวตามแนวตั้งและเขาที่หน้สผากของมันอาจเป็นอุปสรรคต่อการเคลื่อนที่ ทำให้พ่ายแพ้ต่อมดกลุ่มอื่นที่มีขากรรไกรเคลื่อนไหวตามแนวด้านข้าง ซึ่งเหลือรอดมาจากยุคโบราณจนเหลือให้เราพบเห็นอยู่ในทุกวันนี้ เช่นเดียวกับมดอีกชนิดในวงศ์เดียวกัน ซึ่งมีเขางอกยาวเป็นเข็มแหลมใช้แทงเข้าไปในตัวเหยื่อเพื่อดูดกินของเหลวจนได้ชื่อว่า  Linguamyrmex vladi โดยได้ชื่อมาจาก “วลาดนักเสียบ” (Vlad the Impaler) เจ้าชายแห่งวาลาเคีย หรือที่รู้จักโดยสกุล แดรกคิวลา ต้นกำเนิดนิยายผีดูดเลือดอันโด่งดัง ซึ่งก็ได้สูญพันธุ์ไปจนหมดเช่นเดียวกัน

งานวิจัยครั้งนี้ ตีพิมพ์เผยแพร่ในวารสาร Current Biology ฉบับล่าสุด 

เครดิตภาพ NJIT, Chinese Academy of Sciences and University of Rennes, France

_____

Phillip Barden et al. Specialized Predation Drives Aberrant Morphological Integration and Diversity in the Earliest Ants. Current Biology, published online August 6, 2020; doi: 10.1016/j.cub.2020.06.106