เมื่อวันที่ 12 มีนาคม 62 ที่ผ่านมา กลุ่มนักดาราศาสตร์จากทั่วโลกต่างร่วมยินดีกับข่าวการค้นพบดาวเคราะห์นอกระบบดวงที่ 4,001 โดยมีทีมงานจากหอดูดาวแห่งกรุงปารีส ( Observatoire de Paris) คอยอัพเดทรายชื่อดาวเคราะห์ดวงต่างๆที่ค้นพบใหม่ลงในเว็บไซต์ที่มีชื่อเรียกว่า The Extrasolar Planets Encyclopaedia หรืออาจแปลในความหมายของชื่อเว็บในทำนอง “สารานุกรมดาวเคราะห์นอกระบบ” และข่าวที่จำนวนดาวเคราะห์ที่พบเลยหลัก 4,000 ดวงก็มาจากเว็บไซต์แห่งนี้

ดาวเคราะห์นอกระบบคืออะไร

ดาวเคราะห์ต่างๆที่เราคุ้นเคย ท่องจำกันมาตั้งแต่เด็ก ก็คือดาวเคราะห์ (Planet) บริวารดวงอาทิตย์ทั้ง 8 ดวงอันได้แก่ดาวพุธ ศุกร์ โลก อังคาร พฤหัส เสาร์ ยูเรนัสและเนปจูน

ดวงอาทิตย์เป็นดาวฤกษ์ และในกาแล็กซีของเราก็มีดาวฤกษ์ราวแสนล้านดวง (มองในด้วยตาเปล่าในยามค่ำคืนไม่เกิน 7,000 ดวง) ดาวฤกษ์ทั้งหลายเหล่านี้ ส่วนใหญ่มีดาวเคราะห์บริวารของตนเองแบบเดียวกับระบบสุริยะของเรา เราเรียกดาวเคราะห์เหล่านั้นว่า ดาวเคราะห์นอกระบบสุริยะ หรือย่อว่า ดาวเคราะห์นอกระบบ (Exoplanet)

ดวงฤกษ์ดวงต่างๆโดยปกติหากไม่ใช่ดวงที่โด่งดังจริงๆก็จะมีชื่อเรียกในลักษณะเป็นตัวเลขผสมภาษาอังกฤษเช่น 70 Vir หรือ GJ 229 ทีนี้พอมีดาวเคราะห์บริวาร เราก็จะตั้งชื่อดาวเคราะห์นอกระบบดวงนั้นๆ ตามชื่อดาวฤกษ์แต่มีตัวอักษรอังกฤษตามหลัง 1 ตัว เช่นดาวเคราะห์นอกระบบบริวารของดาวฤกษ์ 47 Uma ก็จะมีชื่อเรียกว่า 47 Uma b เป็นต้น ถ้าพบอีกดวงในระบบเดียวกันแต่อยู่ห่างออกมาก็เป็น 47 Uma c เรียงกันไปเรื่อยๆ

ที่เราสนใจดาวเคราะห์นอกระบบก็เหตุผลเดียวกับที่เราสนใจดาวเคราะห์ในระบบนั่นแหละ คือพยายามหาว่า มีสิ่งมีชีวิตอื่นอาศัยอยู่ไหมนอกจากโลกของเราใบนี้ หลังมองหาในระบบสุริยะมาสิบปี ก็เริ่มขยายขอบเขตออกไปมองหานอกระบบดาวของเราดูบ้าง โดยดาวเคราะห์นอกระบบชุดแรกที่พบเป็นดาวเคราะห์ 3 ดวงซึ่งเป็นบริวารขอพัลซาร์ที่มีชื่อว่า PSR 1257 เป็นผลงานการค้นพบของ Alex Wolszczan และ Dale Frail ในปี 1990-1992 สังเกตว่าเป็นบริวารของพัลซาร์ ซึ่งก็คือ ดาวนิวตรอนที่หมุนรอบตัวเองด้วยความเร็วสูง ดาวนิวตรอนคือวัตถุอวกาศที่ยุบตัวมาจากดาวฤกษ์ขนาดใหญ่ในอดีต แต่หากจะนับดาวเคราะห์นอกระบบสำหรับดาวฤกษ์ที่ยังเป็นปกติไม่ยุบตัว ก็ต้องเริ่มนับที่ดาวเคราะห์ 51 Peg b ซึ่งดูชื่อก็น่าจะรู้ละว่าเป็นบริวารของดาวฤกษ์ที่ชื่อ 51 Peg ซึ่งค้นพบในปี 1995

วิธีค้นพบเคราะห์นอกระบบที่นิยมใช้กันก็มีอยู่ 2 วิธี คือการสังเกตการโยกตัวของดาวฤกษ์ซึ่งมีผลมาจากมวลของบริวารตัวเอง และอีกวิธีคือสังเกตการหรี่แสงของดาวฤกษ์เมื่อมีดาวบริวารโคจรมาผ่านด้านหน้า

นอกจากค้นพบแล้ว เรายังพยายามจัดกลุ่มของดาวเคราะห์นอกระบบในเล็งหาดาวดวงที่ไม่ห่างและไม่ใกล้ดาวฤกษ์ของมันเกินไป คือให้มีสภาพไม่ร้อนไม่หนาวกำลังดี หวังว่าน่าจะมีโอกาสให้กำเนิดชีวิตได้ แต่จนบัดนี้ก็ยังไม่พบดวงที่ใช่จริงๆ อย่างมากก็แค่ใกล้เคียงให้พอมีกำลังใจค้นหาต่อ

หากสนใจรายละเอียด ลองเข้าไปดูจำนวนรายชื่อในสารานุกรมดาวเคราะห์นอกระบบที่ลิงค์นี้ ซึ่งขณะที่เขียนบทความนี้ก็มีจำนวนอยู่ที่ 4,020 ดวงและเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ

เรียบเรียงโดย @MrVop