เคยสงสัยไหมว่า วันต่างๆ ในรอบสัปดาห์ที่ทราบกันทุกคนว่ามีลำดับชื่อเป็น อาทิตย์ จันทร์ อังคาร พุธ พฤหัสบดี ศุกร์ และเสาร์ นั้นเรียงลำดับตามอะไร?

ลำดับดาวเคราะห์ที่เรียงออกจากดวงอาทิตย์ในระบบสุริยะจักรวาลที่เรารู้จักกันดีทุกวันนี้ คือ ดวงอาทิตย์ ดาวพุธ ศุกร์ โลก ดาวอังคาร ดาวพฤหัส ดาวเสาร์ ดาวยูเรนัส และดาวเนปจูน แต่ลำดับของวันในสัปดาห์กลับไม่ได้เรียงแบบนี้

ทั้งนี้เราต้องย้อนกลับไปถึงความรู้ทางดาราศาสตร์ของมนุษย์กลุ่มแรกๆอย่างชาวบาบิโลน ซึ่งสังเกตเอาว่าโลกเป็นศูนย์กลางของจักรวาล และดวงอาทิตย์ดวงจันทร์ทั้งหลายนั้นหมุนรอบโลก โดยแยกวัตถุเหล่านั้นออกเป็นดาวฤกษ์และดาวเคราะห์

ความหมายของคำว่านดาวฤกษ์และดาวเคราะห์ในยุคก่อนนั้นไม่เหมือนยุคปัจจุบันโดยเฉพาะคำว่าดาวเคราะห์ หรือดาวพระเคราะห์ ซึ่งหมายรวมเอาดาวทุกดวงที่ “เคลื่อนที่” ไปบนฟ้าเป็นดาวเคราะห์ทั้งสิ้น นั่นหมายถึงดวงอาทิตย์และดวงจันทร์ก็ถูกรวมเข้าเป็นดาวเคราะห์ด้วย

นอกจากดวงอาทิตย์และดวงจันทร์แล้ว ดาวที่ “เคลื่อนที่ได้” ที่มนุษย์เราสามารถมองเห็นได้ด้วยตาเปล่าก็เหลืออีก 5 ดวง คือ พุธ ศุกร์ อังคาร พฤหัส และเสาร์ โดยไม่นับยูเรนัสและเนปจูน เพราะมันอยู่ไกลเกินไปจนมนุษย์มองไม่เห็น

ทั้งหมดรวมเป็น 7 ดวง ดาวเคราะห์ทั้ง 7 ในความเชื่อของคนบาบิโลนนั้น หมุนไปรอบโลก โลกเราจึงเป็นศูนย์กลางจักรวาล แล้วเรียงลำดับไปโดยดวงจันทร์อยู่ใกล้สุด ดาวพุธอยู่ถัดไป จากนั้นก็เป็นดาวศุกร์ ดวงอาทิตย์ ดาวอังคาร ดาวพฤหัส และดาวเสาร์ ทั้งหมดเกิดจากการสังเกตความเร็วของดาวเคราะห์ทั้ง 7 ที่หมุนไปรอบโลก อยู่ใกล้หมุนเร็ว อยู่ไกลหมุนช้า ดังนั้นตามภาพบน เมื่อเราเรียงลำดับดาวจากไกลโลกมาใกล้โลกจึงเป็นดังนี้

  • ดาวเสาร์
  • ดาวพฤหัส
  • ดาวอังคาร
  • ดวงอาทิตย์
  • ดาวศุกร์
  • ดาวพุธ
  • ดวงจันทร์

เมื่อนำมาดูความสอดคล้องกันกับลักษณะของปรากฏของดวงจันทร์ในปฏิทินจันทรคติ ที่เริ่มจากจันทร์เต็มดวงไปเป็นจันทร์ครึ่งดวง จันทร์เสี้ยว จันทร์แรม ก็สามารถแบ่งออกได้เป็น 4 ช่วงๆละ 7 วันรวมเป็น 28 วันในรอบเดือนพอดี เลข 7 นี้จึงกลายเป็นเลขสำคัญที่ถูกนำมาใช้กำหนดเป็นชื่อวันแต่ละวันในหนึ่งสัปดาห์ในระบบสุริยคติด้วย แต่ปัญหาที่สงสัยยังไม่ได้รับคำตอบ นั่นคือคนโบราณเรียงวันทั้ง 7 ให้เป็น จันทร์ อังคาร พุธ พฤหัส ศุกร์ เสาร์ อาทิตย์ ตามที่เราคุ้นเคยในปฏิทินได้ด้วยวิธีแบบไหน

ที่มาของการเรียงลำดับก็คือการที่คนบาบิโลนเชื่อว่า ดาวแต่ละดวงคือเทพแต่ละองค์ (ความเชื่อนี้สืบทอดมาถึงโรมัน จึงมีการนำชื่อเทพไปตั้งเป็นชื่อดาวและเป็นชื่อวัน) ดังนั้นเวลา 24 ชั่วโมงในหนึ่งวัน จึงมีเทพเจ้าแต่ละองค์ดูแลอยู่ คนบาบิโลนได้เรียงลำดับของเทพหรือดาวเคราะห์โดยไล่จากดวงที่อยู่ไกลโลกที่สุด มาจนถึงดาวเคราะห์ที่อยู่ใกล้โลกที่สุด แล้ววนกลับไปไกลโลกใหม่ โดยเริ่มจากชั่วโมงแรกของวันที่หนึ่ง นั่นคือเป็นดวงจันทร์ ชั่วโมงที่สองของวันที่หนึ่ง เป็นดาวเสาร์ (ไกลสุด) ชั่วโมงที่สามของวันที่หนึ่ง เป็นดาวพฤหัส (เริ่มใกล้เข้ามา) จนชั่วโมงที 7 ของวันที่หนึ่งเป็นดาวพุธ ชั่วโมงที่ 8 ของวันที่หนึ่งก็เป็นดวงจันทร์ จากนั้นก็เริ่มไปเป็นดาวเสาร์อีกรอบ (ดูตามภาพประกอบ) พอขึ้นชั่วโมงที่หนึ่งของวันที่สอง ก็วนมาถึงดาวอังคาร ไปเรื่อยๆ

เมื่อครบ 168 ชั่วโมง หากเรามองเฉพาะชั่วโมงที่หนึ่ง (แถวตั้งซ้ายสุดในภาพประกอบจากบนลงล่าง) เราจะเห็นการเรียงลำดับเป็น จันทร์ อังคาร พุธ พฤหัส ศุกร์ เสาร์ อาทิตย์ ตามที่เราคุ้นเคยในปฏิทินนั่นเอง

และลำดับนี้จึงถูกนำไปตั้งเป็นชื่อวันทั้ 7 สืบต่อมาจนทุกวันนี้ และได้แพร่ผ่านชาวอารยันไปทั่วโลกทุกประเทศรวมถึงไทย

ที่มา และ เครดิพภาพ https://www.timeanddate.com/calendar/days/7-days-week.html และ https://www.researchgate.net/figure/The-geocentric-system-of-Ptolemy_fig4_234214807

เรียบเรียงโดย @MrVop