ดาวดวงแก้ว ฝรั่งเรียก Arcturus หนึ่งในดาวฤกษ์ดวงสำคัญของทองฟ้ายามค่ำคืน บทความนี้จะพูดถึงดาวดวงนี้ให้รู้จักัน

ดาวดวงแก้ว คือดาวฤกษ์สว่างที่สุดในกลุ่มดาวคนเลี้ยงสัตว์ มีค่าความส่องสว่างปรากฏเท่ากับ -0.04 ถือเป็นดาววฤกษ์ที่สว่างที่สุดเป็นลำดับที่ 3 เมื่อมองไปบนท้องฟ้าด้วยตาเปล่า สว่างรองจากดาวโจรที่สว่างอันดับ 1 และดาวคาโนปุส ที่สว่างอันดับ 2 (ไม่นับดาวเคราะห์)

โดยความจริงแล้ว ดาวดวงแก้ว เป็นดาวยักษ์แดงที่มีอายุมากใกล้ถึงบั้นปลายของช่วงชีวิตของมัน อยู่ห่างจากโลกออกไป 36.7 ± 0.3 ปีแสง มีมวลมากกว่าดวงอาทิตย์ของเรา 1.5 เท่า และมีขนาดของรัศมีใหญ่กว่าเกือบ 26 เท่า (ดูขนาดเปรียบเทียบกับดวงอาทิตย์ของเราที่มุมซ้ายของภาพล่าง) ผิวดาวเย็นกว่าดวงอาทิตย์แต่แผ่ความร้อนออกมามากกว่าดวงอาทิตย์ 215 เท่าเพราะมันกำลังใช้พลังงานช่วงสุดท้ายของชีวิต หลังพลังงานนี้หมด มันจะยุบตัวกลายเป็นดาวแคระขาว

วิธีมองหาดาวดวงแก้วให้มองหากลุ่มดาวที่มีหน้าตาเหมือนกระบวยตักน้ำ ไทยเรียกกลุ่มดาวจระเข้ ฝรั่งเรียกกลุ่มดาวหมีใหญ่ มองจากปลายกระบวยเล็งเป็นเส้นโค้งไป (โค้งสีเขียวในภาพล่าง) ก็จะเจอดาวดวงแก้ว หรือ Arcturus

ดาวดวงแก้วในงานชิคาโกเวิลด์แฟร์

ในสมัยสงครามโลกครั้งที่ 1 นั้น ผู้คนในอเมริการับรู้กันจากการบอกกล่าวว่าดาวดวงแก้วอยู่ห่างจากโลก 40 ปีแสง (ความรู้ในเวลานั้น) ผู้จัดงานแสดงสินค้าระดับโลกชิคาโกเวิลด์แฟร์สมัยปี 1933 ก็เลยคิดจะเอาตัวเลข 40 มาใช้โปรโมทงาน เนื่องจากงานแสดงสินค้าครั้งก่อนหน้านั้นจัดขึ้นในปี 1893 ซึ่งห่างกัน 40 ปีพอดี ผู้จัดการเลยจัดพิธีเปิดงานแสดงสินค้าโดยตั้ง
เซลล์โฟโตอิเล็กทริคเอาไว้ที่จุดเปิดนิทรรศการ แล้วเอากล้องโทรทรรศน์รวมแสงจากดาวดวงแก้วให้ส่องไปที่แผ่นเซลล์โฟโตอิเล็กทริคนั้น เมื่อตรงกับเวลา 21:15 แสงจากดาวดวงแก้วก็ทำให้เซลไฟฟ้าทำงานเปิดสวิทช์ไฟสปอตไลท์สว่างสไว แล้วงานแสดงสินค้าก็เริ่มขึ้น

ปัจจุบันเราทราบแล้วว่าดาวดวงแก้วอยู่ห่างจากโลกไม่ถึง 37 ปีแสดง ดังนั้นแสงที่ใช้ในงานเปิดชิคาโกเวิลด์แฟร์นั้น ที่จริงเริ่มเดินทางออกจากดาวดวงแก้วในปี 1896 ไม่ใช่ในปี 1893

ดาวดวงแก้วในนวนิยายและภาพยนต์

ทุกวันนี้เราพบความจริงแล้วว่ารอบๆดาวดวงแก้วหรือ Arcturus ไม่มีดาวเคราะห์โคจรเป็นบริวารอยู่ แต่ความที่ดาวดวงนี้มีความสำคัญกับชาวตะวันตก เลยไปปรากฏอยู่ตามนิยายและวรรณกรรมต่างๆ ในปี 1920 เดวิด ลินเซย์ ได้ประพันธ์นวนิยายเรื่อง “A Voyage to Arcturus” (Methuen & Co. Ltd. , 1920)  ก็ได้บรรยายถึงตัวเอกในเรื่องได้ออกเดินทางไปที่ Tormance หนึ่งในดาวเคราะห์สวมรอบตัวที่โคจรรอบดาวดวงแก้ว นอกจากนี้ดาวดวงแก้วยังไปปรากฏในนิยายวิทยาศาสตร์หลายเรื่องรวมถึงหนังสือชุด “สถาบันสถาปนา” ของไอแซค อสิมอฟด้วย นอกจากนี้ก็ไปปรากฏในภาพยนต์ชุดสตาร์เทร็ค ภาพยนต์เรื่องดอกเตอร์ฮู (Doctor Who) และอีกหลายเรื่อง

เรียบเรียงโดย @MrVop