กองหินวงกลมอายุราว 7,000 ปีในทะเลทรายอียิปต์​คือหอสังเกต​การณ์ทางดาราศาสตร์​ที่ทำหน้าที่เป็นปฏิทิน​คอยบอกวันคริษมายัน วันเหมายัน วันเริ่มฤดูมรสุม และวันสำคัญที่มีผลต่อชีวิต​ผู้คนในวัฒนธรรม​โบราณที่เก่าแก่ที่สุดเท่าที่เคยค้นพบมา

วิถีชีวิตของคนโบราณนั้นเชื่อมโยงกับปรากฏการณ์​บนท้องฟ้าอย่างแน่นแฟ้นไม่ต่างจากโทรศัพท์มือถือ​ที่เชื่อมโยงกับเราในทุกวันนี้ ความเปลี่ยนแปลง​ของตำแหน่งดวงอาทิตย์​ ดวงดาว ล้วนเกี่ยวข้องกับทุกสิ่งอย่างโดยเฉพาะ​สังคมเกษตรกรรม​ที่ต้องรู้วันเริ่มต้นและสิ้นสุดฤดูเพาะปลูก​และฤดู​เก็บเกี่ยว​ เราจึงพบร่องรอยของความพยายามสร้างปฏิทินที่จะคอยบอกวันสำคัญต่างๆเหล่านี้หลายหมื่นแห่งกระจายไปทั่วทุกมุมโลก และรูปแบบที่นิยมสร้างกันแบบหนึ่งก็คือกองหินรูปวงกลม

กองหินขนาดใหญ่รูปวงกลมที่ใช้เป็นปฏิทิน​บอกฤดูกาลส่วนใหญ่​ที่เคยพบมาจะมีอายุอยู่​ในช่วง 6, 500 จนถึง 4,500 ปีที่แล้ว (ที่โด่งดังที่สุดคือกองหินสโตนเฮนจ์ในอังกฤษ​ท)​ หลังจากนั้นก็มีวิวัฒนาการ​ในการย่อขนาดให้เล็กลงและใช้วัสดุที่ต่างออกไปที่แม้จะเบาจนเคลื่อนที่ได้แต่อาจไม่คงทน ทำให้ในยุคหลังเราจะไม่พบกองหินลักษณะ​นี้อีก

จากการศึกษา​พบว่า กองหินขนาดใหญ่รูปวงกลมที่ใช้เป็นปฏิทิน​บอกฤดูกาลที่เก่าแก่ที่สุดในโ​ลก คือกองหินรูปวงกลมจากแหล่งโบราณคดี​ Nabta Playa ที่พิกัด 22.51°N 30.73°E ในทะเลทราย​นูเบียนของอียิปต์​ ห่างจากกรุงไคโร​ไปทางใต้ราว 800 กิโลเมตร มีอายุเก่าแก่ย้อนหลังไปถึง 7,000 ปี ในช่วงยุคหินใหม่ ยุคแรกที่มนุษย์ประสบความสำเร็จขั้นต้นในการปรับตัวให้เข้ากับข้อจำกัดของธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมทำให้ไม่ต้องร่อนเร่ย้ายถิ่น และเป็นช่วงเวลา เริ่มต้นการรวมกลุ่มเป็นหลักแหล่ง

เราพบว่าบริเวณ​ทะเลทรายนูเบียนที่เป็นที่ตั้งของ Nabta Playa ​นี้ แม้มีแต่ความแห้งแล้งเป็นอย่างยิ่ง​ใน​ปัจจุบัน​แต่กลับเคยเป็นจุดที่มีฝนตกถึงปีละ 500 มิลลิเมตร​ในยุคโบราณ​ โดยจะมีฝนตกปีละ4 เดือน เมื่อมีน้ำท่าอุดมสมบูรณ์​จึงเป็นจุดที่เกิดเป็นสังคมเกษตรกรรมและปศุสัตว์​ มีการเพาะปลูกเลี้ยงสัตว์​ที่​ ทีมขุดค้นหลายทีมเคยพบหลุมฝังศพวัว พบซากเตาไฟ กระจายเป็นพื้นที่กว้างใหญ่ วัฒนธรรม​แน่นอนว่าต้องพึ่งพาปฏิทินบอกฤดูกาล​ ซึ่งในยุคที่สร้างกองหินนี้บนฟ้ายังไม่มีดาวเหนือ (แกนโลกเราส่ายไปในรอบ 12,000 ปีทำให้ขั้วเหนือชี้ดาวฤกษ์​ดวงต่างๆเช่นเวกา โพลารีส สลับกันไป) แต่ทีมงานพบว่าหินย่อยๆที่เรียงตัวเหมือนซี่ล้อรถนั้นชี้ไปยังกลุ่มดาวสำคัญหลายกลุ่ม เป็นหลักฐานว่าชีวิตมนุษย์​ยุคหินใหม่นั้นเชื่อมโยงกับตำแหน่งดวงดาวบนฟ้าอย่างแนบแน่น

J. McKim Malville ศาสตราจารย์กิตติคุณจาก โคโรราโด

ที่มา https://www-discovermagazine-com.translate.goog/the-sciences/nabta-playa-the-worlds-first-astronomical-site-was-built-in-africa-and-is

ที่มาของภาพ : วิกิพีเดีย​