ทะเลสาบไบคาล คือทะเลสาบน้ำจืดที่ลึกที่สุดในโลก จุดที่ลึกที่สุดมีความลึกกว่า 1,640 เมตร ตั้งอยู่บริเวณตอนใต้ของไซบีเรีย ประเทศรัสเซีย มีความยาวประมาณ 650 กิโลเมตร กว้างโดยเฉลี่ย 50 กิโลเมตร กินพื้นที่กว้างถึง 19,826,250 ไร่

น้ำในทะเลสาบไบคาลนั้นใสสะอาดมาก และจะเกิดผืนน้ำแข็งหนาปกคลุมผิวด้านบนในฤดูหนาวนานถึงกว่าสองเดือนในแต่ละปี ลักษณะเช่นนี้เป็นที่ต้องตาเหล่านักวิทยาศาสตร์ เนื่องจากมันสามารถปกป้องสารพัดรังสีและสารพัดอนุภาคในโลกและในจักรวาลไม่ให้ลงไปถึงก้นทะเลสาบได้ ยกเว้นอนุภาคเดียวที่ทะลุทุกสิ่งทุกอย่าง นั่นคืออนุภาค “นิวทริโน”

ล่าสุดทีมนักวิทยาศาสตร์จากรัสเซียและอีกหลายประเทศในยุโรปตะวันออก ได้ร่วมกันติดตั้งกล้องโทรทรรศน์ Bikal Gigaton Volume Detector หรือ “ไบคาล – จีวีดี” (Bikal-GVD) เอาไว้ที่ก้นทะเลสาบที่ลึกที่สุดในโลกแห่งนี้ โดยเจาะช่องสี่เหลี่ยมในผืนน้ำแข็งแล้วหย่อนเซนเซอร์แต่ละตัวลงใต้น้ำด้านล่าง ให้กระจายกันอยู่เป็นบริเวณกว้างครอบคลุมพื้นที่ใต้น้ำที่มีผืนน้ำแข็งหนาปกคลุมอยู่ทั้งสิ้น 0.5 ลูกบาศก์กิโลเมตร ตัวอุปกรณ์จะอยู่ที่ระดับความลึก 750 – 1,300 เมตร และทั้งชุดจะอยู่ห่างจากขอบชายฝั่ง 4 กิโลเมตร

หลักการทำงานของ “ไบคาล – จีวีดี” (Bikal-GVD) ก็คือการตรวจจับแสงสีฟ้าที่เกิดจาก “การแผ่รังสีเชเรนคอฟ” (Cherenkov radiation) แล้วแปลงเป็นสัญญาณไฟฟ้าเพื่อบันทึกใหเ้รารับทราบ

“การแผ่รังสีเชเรนคอฟ” คือปรากฏการณ์ที่แสงเกิดเดินทางช้าลง (ความเร็วของแสงในน้ำเหลือเพียง 75 เปอร์เซ็นต์ของความเร็วในสุญญากาศ) แล้วถูกอนุภาคที่เร็วกว่าในทุกตัวกลางอย่าง อนุภาค “นิวทริโน” พุ่งแซงไป จะเกิดกรวยแสงคล้ายเวลาเครื่องบินเจ็ทบินทะลุกำแพงเสียง แสงสีฟ้านี้เองที่เป็นเป้าหมายให้ “ไบคาล – จีวีดี” คอยบันทึกเอาไว้ว่าเจอ “นิวทริโน” เข้าให้แล้ว

ณ เวลานี้โครงการ “ไบคาล – จีวีดี” ยังไม่จบ เนื่องจากทางรัสเซียยังมีแผนความร่วมมือในอนาคตกับเยอรมนี โปแลนด์ สโลวาเกีย และสาธารณรัฐเช็ก ในการต่อเติมขยายขนาดปรมาตรของกล้องโทรทรรศน์ไบคาล – จีวีดี ให้กลายเป็น 1 ลูกบาศก์กิโลเมตร ภายในอีกไม่กี่ปีข้างหน้า

เรียบเรียงโดย @MrVop