สถานีอวกาศ​นานาชาติ​ คือห้องแล็บลอยฟ้าที่เหล่านักวิทยาศาสตร์​ในคราบนักบินอวกาศได้ทดลองปลูกพืชในสภาวะเกือบไร้แรงโน้มถ่วงมาเป็นเวลาหลายปีแล้ว ทั้งนี้เพื่อสรรหาสายพันธุ์พืชที่เหมาะสมในการใช้เป็นอาหารหล่อเลี้ยงผู้เดินทางและผู้ที่ต้องอยู่อาศัยระยะยาวในอวกาศ​ในอนาคต​ รวมทั้งศึกษาผลกระทบของสภาพแวดล้อมถ่วงต่ำที่มีต่อพืชทั้งรากใบลำต้นและผล

ด้วยเหตุนี้เองจึงทำให้มีแบคทีเรียบางชนิดกระจายออกไปอยู่อาศัยในบางพื้นที่บนสถานีอวกาศ ล่าสุด ทีมนักจุลชีววิทยาจากสหรัฐฯ และอินเดีย ซึ่งทำงานร่วมกับองค์การ NASA ระบุว่า ได้ค้นพบแบคทีเรียจำนวน 4 ชนิดในพื้นที่ต่างๆของสถานีอวกาศนานาชาติ โดย 3 ใน 4 ชนิดที่พบนี้ เป็น​สายพันธุ์​แบคทีเรียที่ไม่เคยรู้จักมาก่อนในแวดวงนัก​วิทยาศาสตร์

ตำแหน่งแรกที่พบแบคทีเรียเหล่านี้คือที่แผงเหนือศีรษะของส่วนสถานีวิจัย ตำแหน่งที่สองคือภายในโมดูล “คูโปลา” (Cupola) ซึ่งเป็นส่วนของห้องวิจัยรูปโดมที่ี่สร้างโดย ESA (องค์การอวกาศยุโรป) ตำแหน่งต่อมาคือบนโต๊ะอาหารของเหล่านักบินอวกาศ และตำแหน่งสุดท้ายคือภายในไส้กรองอากา ศ HEPA (high-efficiency particulate air) ที่ส่งกลับมาที่โลกตั้งแต่ปี 2011

จากตำแหน่งที่พบแบคทีเรียทั้ง 4 แห่งนี้ มีเพียงแบคทีเรียที่พบในไส้กรองอากาศ HEPA เท่านั้นที่เรารู้จักว่ามันคือ Methylorubrum rhodesianum แต่แบคทีเรียที่พบในตำแหน่งอื่นนั้นเราไม่เคยพบเห็นมันมาก่อนเลย

หลังแยกจีโนมของแบคทีเรียใหม่ทั้ง 3 สายพันธุ์เสร็จสิ้น​ ทีมวิจัยพบว่าพวกมันเป็นแบคทีเรียในตระกูลเดียวกันกับแบคทีเรียที่พบในไส้กรองอากาศก่อนหน้านี้ นั่นคือตระกูล Methylobacterium แบคทีเรียพวกนี้เป็นแบคทีเรียไม่มีอันตรายที่พบได้ทั่วไปในดินและแหล่งน้ำจืดบนโลกเรา เป็นแบคทีเรียที่มีประโยชน์ต่อการเกษตร เนื่องจากช่วยตรึงไนโตรเจนเอาไว้เพื่อทำให้พืชเติบโต อีกทั้งยังช่วยยับยั้งโรคพืชหลายชนิดได้อีกด้วย

ทีมงานตั้งชื่อเรียกแบคทีเรียทั้ง 3 แบบชั่วคราวว่า IF7SW-B2T, IIF1SW-B5 และ IIF4SW-B5 ตามรายละเอียดที่พบในจีโนม ทาง Swati Bijlani​ หัวหน้าทีมมีความคิดเห็นเพิ่มเติมว่า ควรตั้งชื่อของแบคทีเรียที่พบใหม่ว่า Methylobacterium ajmalii ตามชื่อของ Ajmal Khan นักวิทยาศาสตร์ด้านความหลากหลายทางชีวภาพที่มีชื่อเสียงของอินเดีย แต่เรื่องนี้ยังไม่มีข้อสรุป

ในส่วน​คุณสมบัติ​ของแบคทีเรียตัวใหม่นั้น ทีมงานพบข้อมูลว่า หนึ่งในแบคทีเรียที่พบคือ IF7SW-B2T มียีนพิเศษที่สามารถสร้างเอนไซม์ซึ่งจำเป็นต่อการสังเคราะห์สาร Cytokinin ซึ่งเป็นฮอร์โมนที่กระตุ้นการแบ่งเซลล์ของพืชตรงส่วนรากและยอดอ่อนได้ดี Dr Nitin Kumar Singh และ Dr Kasthuri Venkateswaran (Venkat)  จากห้องปฏิบัติการ JPL ของ NASA กล่าวว่า “สายพันธุ์ที่พบใหม่ทั้ง 3 นี้อาจมีปัจจัยกำหนดทางพันธุกรรมที่มีประโยชน์ทางชีวภาพสำหรับการปลูกพืชในอวกาศในอนาคต” ทีมงานอธิบายเพิ่มเตมว่า การปลูกพืชในอวกาศเป็นเรื่องของความขาดแคลนและมีความบีบคั้นต่อพืชหลายประการ แบคทีเรียอาจเป็นตัวช่วยสำคัญที่ทำให้พืชอยู่รอดได้ในสภาพอันทารุณโหดร้ายนี้

ทีมงานตีพิมพ์ผลวิจัยในวารสาร  Frontiers in Microbiology.

*** ภาพประกอบบทความเป็นภาพของแบคทีเรีย Methylobacterium jeotgali ซึ่งอยู่ในตระกูลเดียวกับที่กล่าวถึงในบทความนี้ แต่ไม่เกี่ยวข้องกัน (Aslam et al, Int. J. Syst. Evol. Microbiol. 2007)