โตรกผา หรือ แคนยอน “Canyon” คือพื้นแผ่นหินผากว้างใหญ่ ที่มีหุบเหวลึกที่เกิดจากการกัดเซาะของแม่น้ำผ่าลงไปจนกลายเป็นแนวผาหินที่สูงชัน

แคนยอน หรือโตรกผาที่มีขนาดใหญ่​ที่สุด​ใน​โลก​ของเรา คือ “แกรนด์ ​แคน​ยอน” ที่ตั้งอยู่​ทางตะวันตกเฉียงเหนือของรัฐแอริโซนา สหรัฐอเมริกา แคนยอนแห่งนี้มีหน้าผาที่มีความสูง 1,600 เมตร และหุบเหวยาว 450 กิโลเมตร และกว้างโดยเฉลี่ย 15 กิโลเมตร

แต่ล่าสุดกล้องถ่ายภาพ HiRise ที่ติดตั้งอยู่บนดาวเทียมโคจรสำรวจดาวอังคาร (MRO) ขององค์การนาซา ก็ได้พบโตรกผาหรือ แคนยอน ที่มีขนาดใหญ่กว่าแกรนด์​ แคน​ยอน​ หลายเท่า ที่บริเวณ​เส้นศูนย์สูตร​ของดาวอังคาร

แคนยอน หรือ​โตรก​ผา​ยักษ์แห่งนี้ มีชื่อว่า “แวลลิส มารีเนอรีส” Valles Marineris มีความยาว 4,000 กิโลเมตร​ กว้าง 200 กิโลเมตร​ และมีความลึกถึง 10 กิโลเมตร​ มีความยาวถึง 1 ใน 4 ของเส้นรอบวงของดาวอังคาร​ และมีความยาวเกือบ 10 เท่าของแกรนด์แคนยอน ทั้งยังลึกกว่าถึง 3 เท่า ถือเป็นแคนยอนที่มีขนาดใหญ่​ที่สุด​ใน​ระบบสุริยะ​

เมื่อมาดูกำเนิดของมัน แคนยอนบนโลกเรานั้น เกิดจากแม่น้ำไหลกัดเซาะ​ผ่านพื้นแผ่นหินผาเป็นเวลายาวนานหลายล้านปี ถ้าใช้สมมุติฐาน​เดียวกัน ก็หมายความ​ว่าหลายล้านปีที่แล้วบนดาวอังคาร​ก็มีแม่น้ำขนาดใหญ่​ไหลผ่านหินผาเช่นกัน ใช่หรือไม่

ผลการสำรวจทางธรณีวิทยา​ที่ผ่านมาไม่พบว่าดาวอังคารจะเคยมีแม่น้ำขนาดใหญ่​เช่นนี้ได้แม้จะเป็นในอดีตอันยาวไกลก็ตาม

ทีมนักวิทยาศาสตร์​ของ​องค์การอวกาศยุโรป ​(ESA)​ ตั้งข้อสมมติฐานของกำเนิดแคนยอนยักษ์ “แวลลิส มารีเนอรีส” นี้ว่า น่าจะมีความเกี่ยวพันกับการเกิดขึ้นของเนินใหญ่ ธาร์ซิส (Tharsis)​ ที่อยู่​ใกล้เคียง อันเป็นที่ตั้งของภูเขาไฟที่ใหญ่ที่สุดในระบบสุริยะ นั่นคือ โอลิมปัส มอนส์ (Olympus Mons) ลักษณะ​ของหินในแคนยอนบ่งบอกถึงการปะทุของภูเขาไฟ และการไหลของลาวา​ในยุคโบราณ​

แรงดันของแมกมาใต้ภูเขาไฟยักษ์เหล่านี้ อาจทำให้เปลือกผิวของดาวอังคารยืดขยายและเกิดแนวฉีกขาด ในที่สุดก็พังถล่มลงกลายเป็นหุบผาลึกและชันของแคนยอน “แวลลิส มารีเนอรีส” (Valles Marineris) ในที่สุด​

เครดิต​ภาพ NASA/JPL/University of Arizona

เรียบเรียง​โดย​ @MrVop