เราแบ่งแยกความรุนแรงของการระเบิดของภูเขาไฟโดยใช้ดัชนี VEI หรือ Volcanic Explosivity Index และในบทความนี้จะย้อนรอยถึง 11 เหตุการณ์ภูเขาไฟระเบิดที่รุนแรงที่สุดในประวัติศาสตร์มนุษย์

ภูเขาไฟเยลโลสโตน เมื่อราว 642,000 ปีก่อน (VEI 8)

ภูเขาไฟเยลโลสโตนเป็นภูเขาไฟระดับซูปเปอร์ หรือ Supervolcano ภูเขาไฟลูกนี้ซ่อนอยู่ใต้ดินกินพื้นที่คาบเกี่ยว 3 รัฐคือ รัฐไวโอมิง มอนทานา และไอดาโฮ ของสหรัฐอยู่ฯ มีขนาดกว้าวกว่า 280 ตารางกิโลเมตร เคยระเบิดมาแล้ว 3 ครั้ง คือเมื่อ 2 ล้านปี 1.3 ล้านปี และเมื่อ 642,000 ปีก่อน ปัจจุบันอยู่ในคาบเวลาที่จะระเบิดครั้งที่ 4 ซึ่งหากเกิดขึ้นมาจะก่อความเสียหายอาจถึงครึ่งทวีปอเมริกาเหนือและก่อผลร้ายแรงตามมาส่งผลไปทั่วโลกตั้งแต่สึนามิไปจนถึงการที่ฝุ่นควันจากการะเบิดที่พุ่งไปชั้นบรรยากาศ จะทำสกัดกั้นแสงอาทิตย์ที่จะส่องมายังโลก ก่อให้เกิดสภาพคล้ายฤดูหนาวนิวเคลียร์ที่ทำให้อุณหภูมิเฉลี่ยของโลกลดลงอาจถึง 5 องศา

ภูเขาไฟ Huaynaputina ปี ค.ศ.1600 (VEI ุ6)

ภูเขาไฟ Huaynaputina ในเทือกเขาแอนดิส ประเทศเปรู การระเบิดครั้งล่าสุดของภูเขาไฟลูกนี้มีถือว่ารุนแรงที่สุดในทวีปอเมริกาใต้ เถ้าถ่านปกคลุมเป็นบริเวณกว้างกว่า 50 ตารางกิโลเมตร ช่วง 1-2 ปีหลังการระเบิด พบว่ามีเหตุการณ์ทางธรรมชาติแปลกๆ เกิดขึ้นรอบโลก เช่น ประเทศสวิตเซอร์แลนด์ ลัตเวีย เอสโทเนีย มีสภาพอากาศเลวร้ายจากภัยหนาว ประเทศรัสเซียขาดอาหารอย่างรุนแรง และหลายประเทศในเอเชีย พบปัญหาต้นไม้ พืชพรรณต่างๆ เติบโตช้ากว่าปกติ

ภูเขาไฟกรากะตัว ปี ค.ศ.1883 (VEI ุ6)

การะเบิดของภูเขาไฟกรากะตัวช่องแคบซุนดราของอินโดนีเชียเมื่อ ค.ศ. 1883 ก่อให้เกิดคลื่นสึนามิคร่าชีวิตผู้คนไปมากกว่า 34,000 คน เสียงระเบิดของภูเขาไฟลูกนี้ ถือว่าเป็นเสียงระเบิดของภูเขาไฟที่ดังที่สุดในโลก ได้ยินไปไกลถึงกรุงอยุธยาในสมัยรัชกาลที่ 5 ตามบันทึกของกรมพระยาดำรงราชานุภาพ นอกจากนี้ยังดังไปไกลถึงออสเตรเลีย และแม้แต่ผู้คนบนเกาะโรดริเกซ (Rogriguez) ซึ่งอยู่ไกลจากการระเบิดถึง 4,653 กิโลเมตร ก็ยังได้ยิน  เถ้าภูเขาไฟถูกพ่นขึ้นสู่ฟากฟ้าสูงถึง 80 กิโลเมตร เศษของการระเบิดกระจัดกระจายไปโดยรอบในรัศมีถึง 750,000 ตารางกิโลเมตร

ภูเขาไฟซานตามาเรีย  ปี ค.ศ.1902 (VEI 6)

การระเบิดของภูเขาไฟซานตามาเรียในกัวเตมาลา เป็นหนึ่งในปรากฏการณ์ภูเขาไฟระเบิดที่ใหญ่ที่สุดในศตวรรษที่ 20 หลังจากที่ภูเขาไฟลูกนี้สงบเงียบมานานกว่า 500 ปี การระเบิดทำให้เกิดเถ้าถ่านแพร่กระจายออกจากปากปล่องภูเขาไฟขนาดใหญ่ หลังจาก 1902 ก็ยังเกิดเหตุการณ์ปะทุอยู่เรื่อยๆ เช่น ในปี 1922 ก็เกิดการระเบิดขึ้นอีกครั้ง และ ปี 1929 ซานตามาเรีย เกิดภูเขาไฟปะทุ ลาวาจากภูเขาไฟไหลลงมาอย่างรวดเร็ว คาดว่าอาจมีผู้เสียชีวิตมากถึง 5,000 คน

ภูเขาไฟโนวารัปตา  ปี ค.ศ.1912 (VEI 6)

ภูเขาไฟโนวารัปตาในคาบสมุทรอลาสก้า  ถือเป็นอีกหนึ่งภูเขาไฟที่มีพลังและปะทุรุนแรงในศตวรรษที่ 20 เถ้าถ่านหนาเป็นฟุตปกคลุมพื้นที่กว้างถึง 7,800 ตารางกิโลเมตร

ภูเขาไฟปินาตูโบ ปี ค.ศ.1991 (VEI 6)

ภูเขาไฟปินาตูโบ บนเกาะลูซอน ประเทศฟิลิปปินส์ เกิดการปะทุรุนแรงเมื่อปี 1991 ปริมาตรเถ้าถ่านหว่า 5 ลูกบาศก์กิโลเมตร จากการปะทุพวยพุ่งขึ้นสู่ชั้นบรรยากาศสูงถึง 35 กิโลเมตร ปิดกั้นแสงอาทิตย์จนอุณหภูมิเฉลี่ยของโลกลดลงถึง 0.5 องศา

ภูเขาไฟเกาะแอมบริม  (VEI 6)

ภูเขาไฟเกาะแอมบริม ในหมู่เกาะวานูอาตูแถบแปซิฟิกใต้ มีภูเขาไฟขนาดเล็กแต่มีพลังระเบิดรุนแรงหลายลูก และส่วนใหญ่ยังคงมีปฏิกิริยาอยู่ นับจากปี ค.ศ. 1774 เป็นต้นมา เคยปะทุมาแล้วกว่า 50 ครั้ง มีคนตายไปจำนวนหนึ่ง

ภูเขาไฟ Ilopango ปี ค.ศ.450 (VEI 6)

ภูเขาไฟ Ilopango ตั้งอยู่ใตเขตประเทศเอล ซัลวาดอร์  การระเบิดครั้วนั้นถือเป็นภูเขาไฟระเบิดครั้งใหญ่ในอเมริกากลาง คร่าชีวิตประชาชนไปนับพันราย ก่อให้เกิดความเปลี่ยนแปลงทางวัฒนธรรมของชาวมายาที่อยู่ในพื้นที่ที่ราบสูงในเอลซัลวาดอร์ต้องย้ายลงมาตั้งถิ่นฐานในพื้นที่ลุ่มในกัวเตมาลา  ปัจจุบัน Ilopango กลายเป็นทะเลสาบปากปล่องภูเขาไฟที่สวยงาม

ภูเขาไฟธีรา 1,610 ปีก่อนคริสตกาล (VEI 7)

ภูเขาไฟธีรา บนเกาะทางใต้ของกรีซ  เกิดการระเบิดรุนแรงในช่วง 1,610 ปีก่อนคริสตกาล จนทำให้เกิดเกาะใหม่ขึ้นมา 3 เกาะ คือ santorini, therasia และ aspronisi การระเบิดครั้งนั้นได้ยินไปไกลถึง 3,000 กิโลเมตร เกิดฝุ่น เขม่าและเถ้าควันไฟพวยพุ่งขึ้นสู่ชั้นบรรยากาศ ปริมาณซัลเฟอร์ไดออกไซด์มหาศาล ซึ่งแน่นอนว่าทำให้สภาพอากาศเปลี่ยนแปลงไป ทำให้อุณหภูมิเฉลี่ยของโลกลดลงใรช่วงนั้น ความรุนแรงของการระเบิดยังก่อให้เกิดคลื่นสึนามิความสูงกว่า 100 เมตรโถมเข้าฝั่ง เชื่อว่าเป็นต้นเหตุทำให้อารยธรรมไมโนอันบนเคราะครีตต้องล่มสลายลง

ภูเขาไฟฉางไป๋ซาน  ปี ค.ศ. 1000 (VEI 7)

ภูเขาไฟฉางไป๋ซาน ตั้งอยู่ที่พรมแดนระหว่างจีนกับเกาหลีเหนือ เกิดการระเบิดขึ้นเมื่อประมาณปี ค.ศ. 1,000 หินภูเขาไฟกระจายไปถึงทางตอนเหนือของประเทศญี่ปึ่น ซึ่งมีระยะห่างออกไปถึงราว 1,200 กิโลเมตร หลังจากภูเขาไฟเงียบสงบ หินลาวาไหลออกมาจนหมด ปล่องภูเขาไฟก็กลายเป็นแอ่งกะทะ และปัจจุบันกลายเป็นทะเลสาบเทียนฉือ แหล่งท่องเที่ยวสำคัญ

ภูเขาไฟแทมโบรา  ปี ค.ศ.1815 (VEI 7)

ภูเขาไฟแทมโบรา ตั้งอยู่บนเกาะซัมบาวา ประเทศอินโดนีเซีย การระเบิดเกิดขึ้นเมื่อปี 1815 เกิดเสียงดังสนั่นหวั่นไหวไปไกลถึงเกาะสุมาตรา ที่อยู่ห่างออกไปกว่า 1,930 กิโลเมตร ยอดผู้เสียชีวิตสูงถึง 71,000 ราย เถ้าถ่านปกคลุมไปทั่วท้องฟ้าจนมืดเหมือนกลางคืนเป็นเวลานานสองวัน พลังการระเบิดคำนวนว่าเทียบเท่ากับระเบิดปรมาณูที่ฮิโรชิมา 60,000 ลูก  ผลของการระเบิดส่งผลให้สภาพอากาศเปลี่ยนแปลงไปทั่วโลก ยุโรปและอเมริกาเหนือต้องตกอยู่ในสภาพไม่มีแสงแดดนานเป็นสัปดาห์  เกิดฝนตกในประเทศอังกฤษติดต่อกันหลายวัน ฝุ่นภูเขาไฟยังคงอยู่ในบรรยากาศโลกหลายปีกว่าจะตกลงสู่พื้น

เรียบเรียงโดย @MrVop