หลังจากความสำเร็จของยานนิวฮอไรซันส์ในการเฉียดผ่านพลูโตในระยะใกล้ ก็เกิดข้อสงสัยถึงคุณสมบัติของพลูโตโดยเฉพาะในเมืองไทย คนไทยหลายคนเพิ่งจะทราบว่าพลูโตถูกตัดออกจากความเป็นดาวเคราะห์ไปแล้วทั้งที่เรื่องนี้เกิดมาตั้งแต่การประชุม IAU ปี 2006

และก็ยังมีความสับสนค่อนข้างมากในเรื่องนี้ บางท่านเข้าใจว่าดาวพลูโตถูกตัดจากกองมรดกเพราะอยู่ห่างไกลเกินไป บางท่านเข้าใจว่าเป็นเพราะความเอียงของระนาบโคจร (17°) ของดาวพลูโต

500px-ThePlanetDefinition3

เรื่องนี้ต้องมาดู “ข้อกำหนดของความเป็นดาวเคราะห์ โดย สหพันธ์ดาราศาสตร์สากล หรือ IAU” กัน

ข้อกำหนด 3 ข้อสำหรับการเป็นดาวเคราะห์ (Planet) จาก IAU หลังจากถกเถียงกันมากมาย คือ (ขอใช้ภาษาเข้าใจง่ายในการอธิบาย)

  1. ต้องโคจรรอบดวงอาทิตย์เป็นหลัก ข้อนี้ตั้งขึ้นมาเพื่อกีดกันพวกดวงจันทร์ (Moon) ทั้งหลายออกไป
  2. ต้องมีมวลมากพอที่จะเกิดสมดุลไฮโดรสแตติก (hydrostatic equilibrium) ข้อนี้ตั้งขึ้นมาเพื่อกีดกันพวกดาวเคราะห์น้อย (asteroid) ออกไป แปลว่าอย่างน้อยต้องมีมวลมากพอที่จะดึงผิวดาวให้ยุบตัวกลมเกลี้ยง แม้ไม่เป็นทรงกลมอย่างน้อยก็ต้องเป็นรูปไข่ พวกก้อนเล็กๆบุบๆเบี้ยวๆแบบดาวเคราะห์น้อย ไม่นับ
  3. ต้องมีมวลมากพอที่จะกวาดล้างเส้นทางโคจรให้สะอาด ข้อนี้คือทีเด็ด ตั้งขึ้นมาเพื่อกีดกันพวกดาวเคราะห์แคระ (dwarf planet) ออกไปโดยเฉพาะ ซึ่งมวลของดาวเคราะห์ปกติทั้ง 8 ดวงนั้น จะมีมากพอจนสามารถทำความสะอาดวงโคจรของตัวเองได้ เทหวัตถุใดๆที่กีดขวางจะถูกสูบเข้ามาหรือดันห่างออกไป สังเกตวงโคจรของดาว พุธ ศุกร์ โลก อังคาร พฤหัส เสาร์ ยูเรนัส เนปจูน จะสะอาดไม่มีอะไรขวาง แต่วงโคจรของซีรีส พลูโต อีรีส เฮาเมอา มาคีมาคี ฯลฯ จะมีมวลหมู่ดาวเคราะห์น้อย สะเก็ดดาว โคจรเป็นเพื่อนเต็มไปหมด

เมื่อเป็นตามนี้ ก็เหมือนเป็นการล็อคสเป็คให้ดาวพลูโตหลุดจากการเป็นดาวเคราะห์เพราะสอบไม่ผ่านข้อ 3 เพราะหากปล่อยให้พลูโตอยู่ในกลุ่มดาวนพเคราะห์ทั้ง 9 เราก็ต้องเอาพวกที่คล้ายพลูโตใส่เข้าไปด้วย อีกหน่อยชื่อดาวเคาาะห์หลักๆจะมากมายจนจำไม่ไหว

หลักการจำ ก็คือขนาด เนื่องจากขนาดของดาวแปรผันโดยตรงกับมวล มวลแปรผันโดยตรงกับแรงโน้มถ่วง ดาวยิ่งมีขนาดใหญ่ มวลจะมาก และแรงโน้มถ่วงจะมากตาม

Pluto and the Solar System IAU

เทหวัตถุใดที่มีขนาดเล็กเกินไปจะไม่กลม เป็นหินเบี้ยวๆ จัดเป็นดาวเคราะห์น้อย ดาวหาง อะไรก็ว่าไป

พวกที่มีขนาดใหญ่ขึ้นมาอีกหน่อยจะเริ่มเป็นรูปไข่ ใหญ่ขึ้นอีกจะเป็นทรงกลม เพราะแรงโน้มถวงชักจะเยอะ คลึงผิวดาวให้กลมกลึงได้ จัดเป็นดาวเคราะห์แคระ

ที่ใหญ่ขึ้นมาอีกจนแรงโน้มถ่วงออกจากดาวไปกวาดล้างดึงดูดผลักดันเส้นทางเดินของตัวเองจนสะอาดได้ จัดเป็นดาวเคราะห์หลัก ซึ่งตอนนี้เหลือ 8 ดวง

เอวังด้วยประการะนี้แล

อ้างอิง https://www.iau.org/public/themes/pluto/
http://www.boulder.swri.edu/~hal/PDF/planet_def.pdf
เรียบเรียงโดย @MrVop