คลื่นสึนามิ เป็นสิ่งที่หลอกหลอนคนไทยมาหลายปี โดยไม่มีการเผยแพร่ข้อมูลทางวิชาการที่เข้าใจง่ายและชัดเจน ทำให้เกิดความสับสนและหวาดกลัวทุกครั้งที่มีข่าวร้ายไม่ว่าข่าวนั้นจะเป็นข่าวลือหรือไม่ก็ตาม

บทความนี้จะอธิบายองค์ประกอบการเกิดคลื่นสึนามิแบบเข้าใจง่าย จำง่าย โดยข้ามเรื่องซ้ำๆซากๆที่ไปหาอ่านที่อื่นก็ได้ไป

คลื่นสึนามิ มีหลายชนิด แต่หากแบ่งตามความอันตรายเราแยกเป็น 2 ชนิดคือ แบบท้องถิ่น (local tsunami) และแบบวงกว้าง (distant / widespread tsunami)

คลื่นสึนามิแบบท้องถิ่น หากเกิดในโซนเอเชียตะวันตกเฉียงใต้ มักจะเป็นแถบมุดตัว subduction zone บริเวณร่องซุนดา หรือ ปาปัว และจะมีผลแคบในช่วงไม่เกิน 300 กม.จากจุดกำเนิด ไม่มีผลไปถึงประเทศอื่น

คลื่นสึนามิที่ถล่มอินโดฯ เขาหลัก ภูเก็ต และอีกหลายแห่งไกลไปถึงศรีลังกา มัลดิฟ แอฟริกา ตายกันนับแสน ในปี 2004 เป็นคลื่นสึนามิแบบวงกว้าง เดินทางไกลไปหลายประเทศ และบทความนี้จะอธิบายถึงสึนามิชนิดนี้ เนื่องจากมีผลกับบ้านเรา (ขอย่อคำเรียกว่าคลื่นสึนามิแบบวงกว้างเป็น สึนามิ เฉยๆ)

สึนามิจะเกิดได้ ต้องมีองค์ประกอบครบ 3 อย่าง ขาดอันใดอันหนึ่งจะไม่เกิด

  1. แผ่นดินไหวต้องมีขนาดใหญ่กว่า 7.0 (เล็กกวานั้นพลังไม่พอสร้างสึนามิแบบ  widespread อาจสร้างคลื่นแบบ local สูง 30 ซม ถึง 1 ม. ซึ่งไม่อันตราย)
  2. จุดโฟกัสของแผ่นดินไหวต้องลึกไม่เกิน 60-70 กิโลเมตรใต้ผิวโลก
  3. แนวของรอยเลื่อนต้องเป็นแนวตั้งหรือเกือบตั้ง (รอยเลื่อนในไทยเช่นรอยเลื่อนคลองมะรุ่ย เป็นรอยเลื่อนแบบแนวนอน ชนิดเลื่อนซ้าย สร้างสึนามิไม่ได้) ยกตัวอย่างแผ่นดินไหวขนาด 8.6 สุมาตราปี 2005 เปลือกโลกเคลื่อนแนวตั้ง เกิดสึนามิตายไป 1,300 ราย ในขณะที่ แผ่นดินไหวขนาดเดียวกัน คือ ขนาด 8.6 สุมาตราปี 2012  เปลือกโลกเคลื่อนแนวนอน ไม่มีใครตาย

หลังแผ่นดินไหวใหญ่ หากทุ่นสึนามิพบความผิดปกติ (ตัวทุ่นส่วน BPR ฝังอยู่ใต้น้ำลึกตรงผิวทะเล) จะส่งสัญญาณผ่านดาวเทียมให้ศูนย์เตือนภัยพิบัติทราบ และศูนย์เตือนสึนามิไม่ว่าไทยหรือสากลก็จะส่งสัญญาณเตือน ศูนย์เตือนสึนามิสากล เช่น PTWC จะออกเอกสารเตือนสึนามิ เอกสารนี้ไม่ได้แปลว่ามีสึนามิทุกฉบับ สื่อมวลชนต้องใส่ใจดู จะได้ไม่ออกข่าวสร้างความแตกตื่น

วิธีอ่านและปฏิบัติเวลาพบเอกสารเตือนสึนามิ

  1. Information Statement ยังไม่ต้องทำอะไร
  2. Watch ตื่นตัว รอข่าวฉบับถัดไป
  3. Advisory อยู่ห่างรอยต่อของน้ำ ท่าเรือ ชายหาดไว้ รอข่าวฉบับถัดไป
  4. Warning อพยพเต็มรูปแบบ
  5. Cancel จบการเตือนภัย

หากพบเอกสารข้อ 4 ให้อ่านต่อไป เอกสารจะคำนวน ETA หรือเวลาที่คลื่นไปถึงฝั่ง มองดูว่ามีประเทศอะไรบ้าง ถ้าไม่พบประเทศเราก็แปลว่าไม่เกี่ยวแน่นอน หากมีญาติใน List ก็ส่งข่าวไป

หวังเป็นอย่างยิ่งว่าบทความนี้จะลดความตื่นกลัวและให้ความตื่นตัวแก่ทุกท่านที่จะมีความเข้าใจข่าวสารอย่างถ่องแท้ ไม่หลงเชื่อสิ่งที่พูดต่อๆกันมาลอยๆ หรืออ้างข้อมูลยากๆ วกวนให้ท่านหลงทาง

เรียบเรียงโดย @MrVop

อ้างอิง

http://www.livescience.com/8824-earthquakes-tsunamis.html
http://www.livescience.com/19623-indonesia-quake-explained.html
http://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/usp000jhh2
http://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/usp000dk85
https://www.facebook.com/earthquakedotcom