บีเทลจุส ดาวมหายักษ์แดง แห่งกลุ่มดาวนายพราน ที่คนไทยรู้จักกันในชื่อกลุ่มดาวเต่า

หน้าหนาวแบบนี้ ท้องฟ้าเปิด ดูดาวสะดวก (ยกเว้นภาคใต้) กลุ่มดาวที่สังเกตง่ายสุดสำหรับทุกคนก็คือดาวเล็กๆเรียงเป็นส้นตรง 3 ดวง นั่นคือส่วนของ “เข็มขัดนายพราน” ในหมู่ดาวโอไรอัน หรือที่คนไทยเราเห็นเป็น “ดาวไถ”

ไถของเราวางอยู่บนหลังเต่า ซึ่งก็คือกลุ่มดาวเดียวกัน แต่จินตนาการของเรากะฝรั่งทำให้เห็นไปคนละแบบ

วันนี้เราจะพูดถึง “บีเทลจุส” ดาวสีส้มแดงสว่างตรงขาหน้าข้างซ้ายของเต่า

ดาวบีเทลจุส (Betelgeuse) ดาวที่มีความสว่างเป็นอันดับ 8  ปรากฏเป็นสีส้มแดงอยู่ในกลุ่มดาวนายพรานเวลาทีใช้ตาเปล่ามองหาบนฟ้ายามค่ำคืน เป็นดาวที่อยู่ที่ตำแหน่งขาหน้าข้างซ้ายของกลุ่มดาวเต่าของคนไทย เป็นดาวมหายักษ์แดง (Red supergiant star) ที่มีขนาดใหญ่กว่าดาวไรเจล ดาวสีฟ้าขาหลังข้างขวาของกลุ่มดาวเต่าหลายเท่า หากนำไปเทียบกับระบบสุริยะตามภาพบนจะเห็นดวงอาทิตย์เป็นแค่เม็ดฝุ่นและขอบของบีเทลจุสจะใหญ่ไปถึงวงโคจรของดาวพฤหัส (ดูภาพล่าง)

บีเทลจุสซึ่งอยู่ห่างโลกออกไปราว 650 ล้านปีแสง เป็นดาวฤกษ์ดวงเดียว ที่เราสามารถ “มองเห็นบรรยากาศ” ได้ทางกล้องโทรทรรศน์ ขณะที่ดาวอื่นๆที่แม้จะอยู่ใกล้โลกว่านี้ก็เห็นเป็นแค่จุดสว่างเท่านั้น และมีแนวโน้มว่าดาวมหายักษ์แดงดวงนี้ถึงวาระสุดท้ายของชีวิตแล้ว (ดาวฤกษ์ยิ่งมีขนาดใหญ่ยิ่งอายุสั้น) ในวันใดวันหนึ่งอาจในช่วงชีวิตของเราหรือลูกหลานเราจะเห็นการระเบิดของบีเทลจูสปรากฏให้เห็นสว่างดังดวงอาทิตย์ 2 ดวงในเวลากลางวัน (อ่านข้อมูลตรงนี้) นอกจากนี้ ด้วยขนาดใหญ่ยักษ์และระยะทางที่ไม่ไกลเกินไปทำให้บีเทลจูสเป็นดาวฤกษ์ดวงเดียวหากไม่นับดวงอาทิตย์ที่เราจะสามารถมองเห็นรายละเอียดต่างๆของบรรยากาศดาวได้จากโลก (อ่านข้อมูลตรงนี้)

ดาวมหายักษ์บีเทลจุสนอกจากจะมีสีส้มโดดเด่นเวลาเรามองด้วยตาเปล่าบนฟ้ายามค่ำคืนแล้ว ดาวดวงนี้ยังเป็นองค์ประกอบ 1 ใน 3 ดวง ของดาวสามเหลี่ยมฤดูหนาว (นั่นคือดาวบีเทลจุส ดาวซิริอุส (ดาวโจร) และดาวโปรซิออน) อีกด้วย

เรียบเรียงโดย @MrVop