คลื่นสึนามิที่มาถล่มเมืองปาลูบนเกาะสุลาเวสีแบบไม่มีใครคาดคิด

เวลา 14:00 ของวันที่ 28 ก.ย.61 เกิดแผ่นดินไหวนำ (ฟอร์ช็อค)  แมกนิจูด 6.0 Mw ลึก 10 กม.พิกัด 119.80°E 0.38°S บนเกาะสุลาเวสี ของอินโดนีเชีย มีอาฟเตอร์ช็อค M≥5.0 ตามมาจำนวน 3 ครั้ง

และเมื่อเวลา 17:02 ก็ได้เกิดแผ่นดินไหวแมกนิจูด 7.5 Mw ลึก 10 กม. พิกัด 119.86°E 0.22°S บนเกาะสุลาเวสี อินโดนีเชียอีกครั้ง และครั้งนี้เองที่ก่อให้เกิดคลื่นสึนามิขึ้นมา

ทุ่นสึนามิแบบ DART ของ NDBC ตัวที่ใกล้ที่สุดคือหมายเลข 52405 และ 52403 ไม่ทำงาน เพราะคลื่นไม่ได้มาจากทะเลลึก การเตือนภัยแบบสากลผ่าน PTWC จึงไม่มี

หน่วยงานของอินโดนีเชียคือ BMKG ก็ออกคำเตือนสึนามิแบบท้องถิ่น (Local) แล้วยกเลิกการเตือนในเวลาต่อมา อาจเพราะ **focal mechanism แสดงผลว่าเปลือกโลกเคลื่อนที่ในแนวนอน

เมื่อ วันที่ 11 เม.ย. 55 ก็เคยเกิดแผ่นดินไหวขนาดใหญ่ถึง 8.6 Mw ทางตะวันตกของเกาะสุมาตรา คำนวนแล้วแอมปริจูดใหญกว่าที่เกิดคร้้งนี้ถึง 12.5 เท่า ด้วยเปลือกโลกที่เคลื่อนที่ในแนวนอนเหมือนๆกัน ครั้งนั้นเกิดคลื่นสินามิจนาด 0.5 เมตร แถวหมู่เกาะนิโคบาร์ มีผู้เสียชีวิต 10 รายบาดเจ็บ 12 ราย

ดังนั้น ในรอบนี้ ทุกฝ่ายอาศัยข้อมูลเท่าที่มี ประเมินว่าคลื่นสึนามิจะเกิดแบบ ท้องถิ่น (Local) เช่นเดียวกับทุกครั้งทีเกิดแผ่นดินไหวแบบที่เปลือกโลกเคลื่นตัวในแนวนอน คลื่นสึนามิที่เกิดควรมีขนาดเล็กมาก ไม่รวมถึงว่าครั้งนี้ พิกัดแผ่นดินไหวเกิดบนแผ่นดินเสียด้วย ไม่ใช่ก้นสมุทรตามปกติ ปัจจัยต่างๆที่ขาดไปจึงทำให้สรุปกันว่าไม่น่าเกิดคลื่นสึนามิขนาดใหญ่ขึ้นมาได้

แต่ครั้งนี้ เหนือความคาดคิด เนื่องจากคลื่นสึนามิได้ถูก “ขยาย” ด้วยรูปร่างของอ่าวปาลู ทำให้ความสูงคลื่นขนาดเล็กค่อยๆยกตัวสูงตามแนวยาวของอ่าว เมื่อมาถึงเมืองปาลู มีความสูงใกล้ 3 เมตร กลายเป็นคลื่นสึนามิในระดับอันตราย

ทั้งๆที่นอกอ่าวปาลู ในเมืองที่ติดกันคือมามุจู (Mamuju) ตัววัดระดับน้ำชายฝั่งวัดความสูงคลื่นสึนามิได้เพียง 0.25 เมตร เท่านั้น และที่บริเวณนี้ไม่มีรายงานผู้เสียชีวิต ขณะที่เมืองปาลู เมืองที่ถูกสึนามิที่ถูกขยายขนาดเข้าถล่มโดยตรง มีรายงานผู้เสียชีวิตจากแผ่นดินไหวและสึนามิรวมกันมากกว่า 400 ราย อาคารบ้านเรือนพังเสียหายจาก 2 สาเหตุเป็นจำนวนมาก

บทเรียนครั้งนี้ นักวิชาการทางด้านระบบแจ้งเตือนภัยจะต้องนำกลับไปวิเคราะห์หาสาเหตุใหม่เพื่อไม่ให้เกิดเหตุการณ์ซ้ำรอยนี้อีก นั่นคือแม้สึนามิไมใช่วงกว้างแบบ widespread เหมือนปี 47 เป็นเพียงสึนามิแบบท้องถิ่น แต่ก็ต้องดูลักษณะการขยายแรงคลื่นของภูมิประเทศด้วย ในทะเลเปิดอาจไม่มีปัญหา แต่ในอ่าวทรงยาวน่าจะยังคงต้องคงสัญญาณเตือนภัยต่อไป ผู้คนจะได้ออกห่างฝั่งตามที่ควรทำ

เครดิตภาพ straitstimes.com
เรียบเรียงโดย @MrVop

** focal mechanism  คือแบบการประเมินหาทิศทางการเคลื่อนที่ของเปลือกโลก ในภาพบนจะเห็นวงกลมรูปร่างเหมือนโลโก้ BMW ซึ่งรูปแบบนี้หมายถึงเปลือดโลกเคลื่อนในแนวนอนเหมือนรถสองคันวิ่งสวนกัน

เพิ่มเติมจากงานวิจัยของ Moss and Wilson, 1998 พบว่ากลางอ่าวปาลูเป็นรอยเลื่อน strike slip ชนิด left lateral คือเลื่อนตามแนวนอนโดยแผ่นด้านซ้ายในภาพรอยเลื่อนกลางอ่าวเลื่อนมาหาตัวเรา และแผ่นด้านขวาซึ่งเป็นพิกัดศูนย์กลางแผ่นดินไหวครั้งนี้เลื่อนขึ้น

***นับถึง 18:00 วันที่ 4 ต.ค.61 ยอดผู้เสียชีวิต 1,424 ราย บาดเจ็บ 2,549 ราย ไร้ที่อยู่ 70,821 ราย บ้านเรือนเสียหาย 66,238 หลังคาเรือน
****มีนักแผ่นดินไหววิทยาหลายท่านลงความเห็นว่าน่าจะมีดินถล่มใต้ทะเลร่วมด้วย หลังเกิดแผ่นดินไหวบนบก