แผ่นดินไหวเชียงราย เมื่อเวลา 18:08 วันที่ 5 พ.ค. 2557 เป็นแผ่นดินไหวครั้งใหญ่สุดที่เกิดในไทยเท่าที่มีการเก็บตัวเลขกันมาในยุคปัจจุบัน แต่ปัญหาของการวัดค่าโดยหน่วยงานไทยนั้นเป็นไปตามมาตฐาสากลหรือไม่ เป็นคำถามที่ดูเหมือนไม่มีใครสนใจ

เริ่มจาก Epicenter หรือ จุดเหนือจุดศูนย์กลางแผ่นดินไหว ที่สำนักเฝ้าระวังฯ กรมอุตุประกาศออกมาว่าเป็นอำเภอพาน จังหวัดเชียงราย จนใครต่อใครพูดกันติดปากมาเป็นเวลาร่วมปี ด้วยคำว่า “แผ่นดินไหวอำเภอพาน” โดยในช่วงที่มีการเข้าสำรวจพื้นที่ทั้งของนักวิชาการและนักข่าวหลายคณะกลับพบความเสียหายในอำเภอแม่ลาวมากกว่าอำเภอพานอยู่หลายส่วน ซึ่งในทางธรณีวิทยาความเสียหายที่จุดเหนือจุดศูนย์กลางแผ่นดินไหวควรจะมากกว่าบริเวณอื่น และในท้ายที่สุดก็พบว่า การระบุพิกัดในครั้งแรกของสำนักเฝ้าระวังฯ นั้นผิดพลาด ห่างกันไปเป็นคนละอำเภอ ตามเอกสารวิชาการหมายเลข 550.341-01-2557 ของสำนักเฝ้าระวังฯ กรมอุตุ  จุดเหนือจุดศูนย์กลางแผ่นดินไหวที่คำนวนใหม่อยู่ที่อำเภอแม่ลาว เช่นเดียวกับเรื่องความลึกของจุดโฟกัส ทางสำนักเฝ้าระวังก็ได้ปรับค่าใหม่ในภายหลังจาก 7 กม. ในครั้งแรกเหลือเพียง 2 กม.

ในด้านขนาดของแผ่นดินไหว ที่สำนักเฝ้าระวังฯประกาศว่าเป็นขนาด ML6.3 นั้น ถือว่าสอดคล้องกับขนาดของ 3 สำนักสากลคือ USGS Geofon และ EMSC แต่ในการประกาศขนาดของแผ่นดินไหวตามหรือ Aftershock นั้นพบว่ามีขนาดที่แตกต่างกับทางสำนักสากลที่น่าสนใจอยู่ 4 ครั้งคือ

  • เวลา 21:17 วันที่ 5 พ.ค. สำนักเฝ้าระวังวัดขนาดได้ ML5.1 EMSC วัดได้ mb4.5 USGS วัดได้ mb4.4 Geofon วัดได้ mb4.5
  • เวลา 00:50 วันที่ 6 พ.ค. สำนักเฝ้าระวังวัดขนาดได้ ML5.9 EMSC วัดได้ Mw5.2 USGS วัดได้ mb5.0 Geofon วัดได้ Mw4.9
  • เวลา 00:58 วันที่ 6 พ.ค. สำนักเฝ้าระวังวัดขนาดได้ ML5.6 EMSC วัดได้ Mw5.2 USGS วัดได้ mb5.0 Geofon วัดได้ Mw5.2
  • เวลา 11:05 วันที่ 12 พ.ค. สำนักเฝ้าระวังวัดขนาดได้ ML5.0 EMSC วัดได้ mb4.2 USGS วัดได้ mb4.5 Geofon วัดได้ mb4.2

ตามกฏ Aftershock ของ โบธ (Båth’s Law) นั้นระบุว่า แผ่นดินไหวตาม จะต้องเล็กกว่าแผ่นดินไหวหลักไม่น้อยกว่า 1.2 ดังนั้นถ้าเราดูที่ตัวเลขของ สำนักเฝ้าระวังฯ กรมอุตุ ที่แสดงด้านบนจะพบแผ่นดินไหวตามจำนวน 2 ครั้งที่เข้าข่ายจะกลายเป็นแผ่นดินไหวหลักครั้งใหม่นั่นคือ ML5.9 และ ML5.6

ถ้าแปรผลตามตัวเลขนี้ เหตุการณ์แผ่นดินไหวเชียงรายจะกลายเป็นเหตุการณ์ที่เกิดเมนช็อค 3 ครั้งหรือที่เรียกว่า ทริปเปิ้ลช็อค (Triple shock) ซึ่งอาจทำให้ผลที่ตามมาทางด้านอื่นๆแตกต่างไปอย่างมีนัยสำคัญได้ เพราะหากเราสังเกตขนาดที่วัดได้ของสำนักฯสากลทั้ง 3 สำนักจะพบว่าแผ่นดินไหวตามทั้งหมดเกาะกลุ่มใกล้เคียงกันและมีค่าน้อยกว่าแผ่นดินไหวหลักตาม Båth’s Law ส่งผลให้แผ่นดินไหวเชียงรายมีเมนช็อคครั้งเดียว

เรื่องนี้เป็นเรื่องสำคัญ เป็นเรื่องที่หน่วยงานหลักด้านนี้ของประเทศอย่างสำนักเฝ้าระวังฯ ต้องทำให้ประชาชนรวมทั้งนักวิชาการต่างๆหมดความสงสัย

อ้างอิงข้อมูลจาก ดร.ไพบูลย์ นวลนิล คลิ๊กเพื่ออ่าน
เรียบเรียงโดย @MrVop

หมายเหตุตัวย่อต่างๆในบทความ
ML มาตราริกเตอร์ ใช้โดยกรมอุตุ
mb มาตราบอดี้เวฟ ใช้วัดแผ่นดินไหวระยะไกล โดยอาศัยคลื่นที่วิ่งผ่านไปตามเนื้อในของโลก
Mw มาตราโมเมนต์ ใช้วัดแผ่นดินไหวได้ทุกขนาดโดยมีค่าความผิดเพี้ยนน้อยกว่ามาตราอื่น แต่มีข้อเสียคือใช้เวลาในการหาค่านานมาก