ความเข้าใจที่ถูกต้อง เกี่ยวกับแผ่นดินไหวพม่า

มีความเข้าใจผิดและมีการแชร์เรื่องราวที่คลาดเคลื่อนมากมายเกี่ยวกับแผ่นดินไหวขนาด 6.8 เมื่อเวลา 17:34 เย็นวันที่ 24 สิงหาคม 58 แถบเทือกเขาในเมืองเชาะ (Chauk) ภูมิภาคมะเกว ในประเทศพม่า จึงขอสรุปข้อเท็จจริงทางวิชาการให้ทราบแบบ ถาม-ตอบ เป็นข้อๆดังนี้

เกิดแผ่นดินไหวที่ไหนกันแน่ ทำไมเหมือนจะไหวในไทย

ไม่เฉพาะไทย คนอินเดีย คนบังคลาเทศ ตอนใต้ของจีน ก็เกิดคำถามนี้ในวินาทีเดียวกัน เพราะคลื่นแผ่นดินไหวเดินทางเป็นรูปวงกลม กระจายไปรอบๆอิพิเซ็นเตอร์ (จุดเหนือจุดศูนย์กลางแผ่นดินไหว)

เหตุผลคือขนาดของแผ่นดินไหว แผ่นดินไหวยิ่งมีขนาดใหญ่ ก็ยิ่งส่งคลื่นไปไกล แต่ส่งคลื่นออกไปหลายช่วงความถี่ ประกอบด้วยคลื่นความถี่ต่ำ กลาง และสูง

คลื่นความถี่ต่ำ เดินทางไกล มีผลซิงโครไนซ์กับอาคารสูง ไม่มีผลกับคนบนพื้นหรืออาคารเตี้ยๆ

คลื่นความถี่กลาง เดินทางกลางๆ มีผลซิงโครไนซ์กับอาคารขนาดกลางๆ  ไม่มีผลกับคนบนพื้นหรืออาคารสูง

คลื่นความถี่สูง เดินทางใกล้ๆ มีผลซิงโครไนซ์กับอาคารเตี้ยๆ ไม่มีผลกับคนบนอาคารสูง

ในบริเวณที่เกิดเหตุ จะเกิดคลื่นทุกความถี่ อาคารบ้านเรือนทุกระดับความสูงรู้สึกหมด แต่พอไกลออกไป ความถี่สูงจะเริ่มลดทอนหายไป  ต่อมาความถี่กลางก็ลดทอนหายไป สุดท้ายคนที่อยู่ไกลมากๆ เช่นกรุงเทพ ก็จะรับรู้ได้เฉพาะคลื่นความถี่ต่ำ ที่มีผลเฉพาะอาคารสูงเท่านั้น ดูคำอธิบายเพิ่มเติมและดูคลิปที่นี่ นั่นคือคำตอบว่าทำไมคนที่เดินบนพื้นใน กทม ไม่รู้สึกแต่คนบนตึกสูงในอโศกและอีกหลายที่จะรู้สึกเวียนหัว โยกไปมา ทุกครั้งที่มีแผ่นดินไหวขนาดใหญ่ที่เกิดไกลๆจนเข้าใจผิดว่าเกิดใกล้ๆ

เกี่ยวกับอิตาลีหรือไม่

แผ่นดินไหวเป็นเรื่องเฉพาะที่ มีผลในบริเวณใกล้ๆ ในเปลือกโลกที่ติดกัน ไม่มีการลามต่อๆกันข้ามซีกโลก แผ่นดินไหวขนาด 6.2 ที่อิตาลี 08:36 ในเช้าวันเดียวกัน  ถูกนำมาโยงกับพม่านั้นเป็นเรื่องไม่ถูกต้อง แผ่นดินไหวพม่าเกิดจากเปลือกโลกอินเดีย เคลื่อนแบบยกตัวตามแนวตั้ง ของอิตาลีเกิดจากเปลือกโลกแอฟฟริกา (นูเบียน) กับเปลือกโลกยูเรเซีย เคลื่อนแบบแยกตัวออก ถือเป็นคนละส่วนกันโดยสิ้นเชิง

ขอบเขตความเสียหายไปไกลแค่ไหน

นักแผ่นดินไหวสร้าง Shakemap ขึ้นมา เพื่อใช้ในการกู้ภัยและประเมินขอบเขตระยะทางความรุนแรงนับจากอิพิเซ็นเตอร์CaqsyfeDUEAIfgyD
shakemapcode

ในภาพจะเห็นโค้ดสี เหลืองเขียวฟ้า โค้ดสีพวกนี้มาจากระดับความรุนแรง (intensity) ตามมาตราเมอคัลลีย์  (Mercalli) แต่ขอบเขตจะไปไม่เกิน 200 กม.จากจุดเหนือจุดศูนย์กลางแผ่นดินไหว ในกรณีแผ่นดินไหวขนาด 6.8 ที่พม่านี้ ความรุนแรงสูงสุดอยู่ที่ระดับ VI (สีเหลือง) ที่จุดนี้อาคารบ้านเรือนจะพังเสียหายมากมาย แต่พอไกลออกไปในช่วง 100 กม.จะมีความรุนแรงลดลงอย่างรวดเร็วมาเป็นเขียวเหลือง V และ IV บ้านที่สร้างไว้ไม่ดีถึงจะมีความเสียหาย ที่สร้างดีก็จะปลอดภัย และเมื่อถึงขอบ 200 กม. ความรุนแรงจะลดลงเป้นสีฟ้า หรือระดับ III ซึ่งเหลืออาการสั่นไหวคล้ายกับมีรถบรรทุกหนักแล่นผ่านบ้านเท่านั้น วัตถุห้อยแขวนแกว่งไกวเล็กน้อย รถยนต์ที่จอดอยู่อาจมีเสียงกันขโมยดังเอง แต่ไม่มีความเสียหายโดยตรงกับอาคารบ้านเรือน

ในกรณีของพม่านี้ ศูนย์กลางแผ่นดินไหวกลับไปเกิดในเทือกเขา ความเสียหายบริเวณนี้จึงไม่พบมาก  ความเสียหายที่เกิดส่วนมากจะเป็นเจดีย์โบราณในทุ่งเจดีย์พุกาม ห่างศูนย์กลางแผ่นดินไหวไปราว 37 กม. เป็นบริเวณที่ค่าความรุนแรงอยู่ในระดับ V จึงเป็นธรรมดาที่เจดีย์เหล่านั้นจะทนแรงโยกไปมาด้านข้างไม่ได้ แม้จะไม่แรงมากเท่าศูนย์กลางแต่ก็ตกราว 6.2%g

จบแค่ในกรอบ  เขื่อนในไทย เขื่อนในอินเดีย บังคลาเทศ จีน ลาว ไม่เกี่ยว เจดีย์ในไทยก็ไม่เกี่ยวเพราะพ้นระยะส่งผล 200 กม.ออกมาไกลมาก

ทำไมไม่มีอาฟเตอร์ช็อค

มีอาฟเตอร์ช็อคแน่นอน แต่น้อยมาก นานๆเกิดที เหตุผลเพราะความลึกของจุดเกิด หรือที่เรียกว่า ไฮโปเซ็นเตอร์ หรือจุดโฟกัส

แผ่นดินไหวอิตาลี เป็นแผ่นดินไหวตื้น หรือ Shallow earthquake เหมือนเชียงรายปีก่อนนู้น ความลึกของจุดเกิดอยู่ในเปลิอกโลกชั้นบนที่เป็นของแข็ง (0-70กม.) จึงเกิดอาฟเตอร์ช็อคเป็นจำนวนมาก (มันกรอบ)

แผ่นดินไหวพม่า เป็นแผ่นดินไหวปานกลาง หรือ  Intermediate earthquake ความลึกของจุดเกิดอยู่ในเปลิอกโลกชั้นแมนเทิลที่เป็นหินหนืด (70-300กม.) จึงเกิดอาฟเตอร์ช็อคน้อย (มันนุ่ม)

อันนี้ยังไม่นับ deep earthquake ที่ลึกเกิน 300 กม.ไปอีก

จึงเป็นเรื่องแสนจะธรรมดา ที่แผ่นดินไหวพม่าจะต้องมีอาฟเตอร์ช็อคน้อยกว่าที่อิตาลี ไม่เกี่ยวกับที่ถูกนำไปโยงถึงเรื่องร้ายๆหลังจากนี้

ทำไมอิตาลีเสียหายมากกว่า

แผ่นดินไหวพม่า 6.8 ปล่อยพลังมากกว่า แผ่นดินไหวอิตลาลี 6.2 เท่ากับ (101.5)6.8)/((101.5)6.2) = 7.94 เท่า

แต่อิตาลีเสียหายมากกว่า เพราะเป็นแผ่นดินไหวแบบตื้นหรือ  Shallow earthquake ซึ่งการลดทอนของพลังน้อยกว่า

จะส่งผลกระตุ้นรอยเลื่อนในไทยหรือไม่

คำตอบคือ ไม่

จากผลการศึกษาการเกิดแผ่นดินไหวขนาดใหญ่กว่าแมกนิจูด 7.5 ตลอด 35 ปีที่ผ่านมาจำนวน 113 เหตุการณ์ทั่วโลก ว่าจะกระตุ้นหรือ หรือ Triggering ให้มีแผ่นดินไหวขนาดใหญ่กว่า 5.5 ครั้งใหม่ตามหลังมาในระยะไกลเกิน 100 กม.ได้หรือไม่ ผลคือไม่พบว่าจะเกิดลักษณะแบบนี้ได้ (Johnson et al. ,2014 )

ข้อสรุป

แผ่นดินไหวในพม่ารอบนี้อยู่ไกลชายแดนไทยเกินระยะ 100 กม.ไปหลายเท่า จึงไม่อาจส่งผลต่อไทยในทุกรูปแบบ

 

อ้างอิง http://phys.org/news/2016-08-difference-shallow-deep-earthquakes.html
http://earthquake.usgs.gov/earthquakes/shakemap/
http://earthquake.usgs.gov/learn/topics/how_much_bigger.php
http://paipibat.com/?page_id=24656
 
เรียบเรียงโดย @MrVop