วันนี้ได้รับเชิญไปเสวนางานวิจัยอะไรซักอย่าง (ขออภัยชื่อยาวมาก) ของ กสทช. ว่าด้วยเรื่องสื่อ วันนี้เลยขอเล่าเรื่องวิวัฒนาการของสื่อ (Mass Media) ให้เพื่อนๆฟัง

คนนิยามเรื่องนี้คือ นาย Tomy Ahonen นักวิจารณ์ปากจัด ที่นิตยสารฟอร์ปยกย่องให้เป็นหนึ่งในผู้ที่มีอิทธิพลสูงสุดในโลกในเรื่องวงการโทรศัพท์มือถือ อีตานี่เป็นคนฟินแลนด์ เคยอยู่โนเกียมาก่อน มาเมืองไทยบ่อยๆ

โทมีนิยาม Mass Media เป็น 8 ยุคด้วยกัน

  1. การพิมพ์ การเกิดขึ้นของเทคโนโลยีการพิมพ์เป็นจุดเริ่มต้นที่สำคัญของการมีสื่อสำหรับกระจายข่าวสารสู่คนหมู่มากเป็นครั้งแรกในประวัติศาสตร์มนุษย์ และสื่อที่สำคัญคือ หนังสือพิมพ์
  2. การบันทึกเสียง เป็นวิวัฒนาการอันดับสองที่ทำให้เราสามารถสื่อสารด้วยเสียง ทำให้เกิดอุตสาหกรรมดนตรีขึ้น เป็นการสื่อสารที่สื่อทางด้านอารมณ์ไปพร้อมๆกับข้อมูล
  3. ภาพยนตร์ การเกิดขึ้นของภาพยนตร์ทำให้มีการสื่อสารที่มีทั้งภาพและเสียง แต่มีข้อจำกัดในด้าน space และ time คือคนต้องมารวมกันในที่เดียวกัน เวลาเดียวกันเพื่อเสพย์สื่อ
  4. วิทยุ เป็นเทคโนโลยี่ที่เริ่มต้นการกระจ่ายข้อมูลข่าวสาร โดยไม่จำกัดเรื่องสถานที่ สามารถส่งไปในระยะทางไกลๆได้ แต่ยังจำกัดในเรื่องเวลาที่ต้องฟังพร้อมๆกัน
  5. โทรทัศน์ เป็นเทคโนโลยีสื่อที่ยังคงความสำคัญสูงสุดอยู่ การสื่อสารผ่านระยะทางไกลที่ทำได้ทั้งภาพเคลื่อนไหวและเสียงทรงอิทธิพลอย่างมากในการสื่อสารข้อมูล
  6. อินเตอร์เน็ต เป็นเทคโนโลยีที่สามารถทำให้เราก้าวพ้นทั้งเวลาและสถานที่ในการเสพย์ข้อมูลข่าวสาร (สามารถดูทีวีย้อนหลังได้) และเป็นการสื่อสารสองทาง
  7. โทรศัพท์มือถือ เป็นเทคโนโลยีที่รวมเอาสื่อทั้งหมดข้างต้นรวมกัน และสามารถพกพาไปไหนๆได้ และยังเป็นสื่อที่ทุกคนมี (เป็นสื่อที่เป็นส่วนตัว) สามารถระบุตัวตนของคนเสพย์สื่อได้, เปิดตลอดเวลา, ติดตามไปทุกที่ และที่สำคัญสามารถจ่ายเงินได้ด้วย เป็นสื่อที่สำคัญที่สุด
  8. เทคโนโลยี AR ที่ทำให้เราก้าวพ้นการที่ต้อง interact กับเครื่องเพื่อเสพย์สื่อ รวมทั้งเทคโนโลยีอื่นๆ ที่ลดขั้นตอนของการเสพย์สื่อของมนุษย์ลง เรียกว่าเรากำลังก้าวเข้าสู่การเข้าถึงข้อมูลแบบอัตโนมัติ

การเข้าใจวิวัฒนาการของสื่อจะทำให้เราสามารถเข้าถึงกระบวนการพัฒนาที่เราพยายามสื่อสารข่าวสารข้อมูลให้ได้ทุกรูปแบบ และลดข้อจำกัดลงเรื่อยๆ จากเดิมที่มีข้อจำกัดด้านเวลาและสถานที่ก็หมดไป มีการเพิ่มการสื่อสารสองทาง และท้ายสุดคือการลดขั้นตอนการเสพย์สื่อลงให้มากที่สุด

วันนี้มีการพูดกันถึงว่าจะทำอย่างไรในการควบคุมในด้านจริยธรรมและด้านอื่นๆของการกระจายข่าวสารข้อมูลในยุคต่อไป โดยเฉพาะใน 5-10 ปีข้างหน้า ในความเห็นของผมคือมีวิธีเดียวที่ทรงประสิทธิภาพที่สุดในเรื่องนี้คือ “Education” ครับ วิธีการอื่นใดโดยเฉพาะการบังคับใช้ในรูปแบบการจำกัดหรือการควบคุม ไม่มีทางที่จะมีประสิทธิภาพเพียงพอ โดยเฉพาะเมื่อสื่อมีการวิวัฒนาการอย่างรวดเร็วและต่อเนื่องเช่นในปัจจะบันนี้