ทุ่นเตือนสึนามิแบบ DART หรือ Deep-ocean Assessment and Reporting of Tsunamis เป็นทุ่นมาตราฐานที่หน่วยงานของ NOAA ใช้ในการเฝ้าระวังสึนามิทั่วโลกเวลานี้ จะเจอกับปัญหาสายอากาศหลุดบ่อยๆ

อย่างทุ่นเตือนสึนามิ 23401 ของไทย ทางตะวันตกของภูเก็ต ตำแหน่ง 8.905°N 88.540°E (ตัว BPR ติดตั้งที่ความลึก 3,516 เมตร) ก็เจอปัญหานี้หลายรอบ รอบล่าสุดก็หยุดส่งสัญญาณไปเมื่อ 19 มีนาคม 59 และเมื่อ 20 มกราคม 60 ก็ได้มีการเปลี่ยนจุดติดตั้งทุ่นใหม่คือหมายเลขทุ่น 23461 พิกัดใหม่เอาไว้ทางตะวันตกของภูเก็ต ตำแหน่ง 9.541 N 95.668 E (9°32’28″ N 95°40’4″ E) ซึ่งในอนาคตก็อาจมีปัญหาขึ้นมาอีก

จุดอ่อนของทุ่นระบบ DART คือจะมีสายสลิงยาวหลายกิโลเมตรเชื่อมส่วนสายอากาศที่ติดอยู่กับทุ่นไว้กับส่วน BPR ที่ฝั่งไว้ที่ก้นทะเล และสายอากาศนี่แหละที่มักถูกเรือชนหลุดจากสลายสลิงลอยไปจากตำแหน่งใช้งาน หรือไม่ก็แบตหมด การเชื่อมสัญญาณกับดาวเทียมก็หยุดลง ค่าใช้จ่ายในการนำทุ่นไปติดตั้งใหม่นั่นแพงมหาศาลและต้องใช้เรือขนาดใหญ่มากใช้เวลาเป็นวันๆ

ล่าสุดหน่วยงาน JAMSTEC (Japan Agency for Marine-Earth Science Technology) ของญี่ปุ่นก็ได้แนวคิดใหม่ นั่นคือใช้หุ่นยนต์โต้คลื่นขนาดเล็กเป็นสายอากาศแทนทุ่น หุ่นยนต์นี้เรียกว่า Wave Glider มันจะลอยโต้คลื่นไปมาเหนือส่วน  Vector TsunaMeter (VTM) ที่ฝังอยู่ที่่ก้นทะเล (เหมือน BPR ของระบบเก่า) คอยถ่ายทอดสัญญาณไปสู่ดาวเทียม โดยเจ้า  Wave Glider นี้จะมีแผงโซลาร์เซลเติมพลังงานให้ตัวเองร่วมกับพลังงานผลิตไฟฟ้าจากคลื่นผ่านครีบใต้น้ำที่ห้อยอยู่ใต้ตัวมัน ทำให้หมดปัญหาเรื่องแบตเตอรีเหมือนทุ่น DART แบบเก่าที่ต้องคอยออกเรือไปเปลี่ยนแบตทุก 3-5 ปี อีกทั้งมันยังว่ายน้ำกลับเข้าฝั่งมาเพื่อซ่อมบำรุงได้เองด้วย

การทำงานก็แบบเดียวกับระบบเดิม เมื่อมีแผ่นดินไหว ชุด VTM ที่ก้นทะเลจะวัดแรงสั่นสะเทือน ที่พิเศษว่าระบบ BPR เดิมคือ VTM จะวัดแม่เหล็กไฟฟ้าของมวลน้ำด้วย เมื่อพบว่าจะเกิดสึนามิ มันจะส่งสัญญาณอะคูสติคไปหาเจ้า Wave Glider ที่ว่ายน้ำโต้คลื่นอยู่ที่ผิวทะเลด้านบน เพื่อให้เจ้า  Wave Glider  ถ่ายทอดสัญญาณสู่ดาวเทียม โดยกระบวนการทั้งสิ้นกินเวลาไม่เกิน 4 นาทีหลังจับความสั่นสะเทือนจากแผ่นดินไหวได้ จากตำแหน่งของ VTM นี้จะวางไว้เพื่อให้มีเวลาอพยพประชาชนไม่ต่ำกว่า 25 นาที ซึ่งถือว่าพอเพียง

ระบบเตือนสึนามิแบบใหม่นี้ติดตั้งสะดวก ใช้เรือลำเล็กและค่าใช้จ่ายถูกกว่าระบบ DART มาก ชุดแรกจะติดตั้งเดือนพฤษภาคมปีนี้ (2560) เราจะทราบผลการทำงานของมันในโอกาสต่อไป หากได้ผลดีน่าจะมีการพิจาณาประสานกับ JAMSTEC เพื่อนำเข้ามาแทนทุ่น DART ของไทยในอันดามัน

อ้างอิง http://www.jamstec.go.jp/e/about/press_release/20140404/
https://www.scientificamerican.com/article/aquatic-robot-braves-volcanoes-and-typhoons-to-detect-tsunamis
เรียบเรียงโดย @MrVop