ภาพกราฟฟิคจาก ESA หรือองค์การอวกาศยุโรป นำมาอธิบายวิวัฒนาการของดาวฤกษ์ ที่จะเข้าใจได้ง่าย ว่า ดวงดาวต่างๆในเอกภพนี้ จะมีอายุยืนยาวหรือไม่ จะมีจุบเป็นเช่นไร ขึ้นอยู่กับ “มวล” ของดาวดวงนั้นๆ

ดาวฤกษ์จะว่าไปแล้วก็เหมือนคนเรา คนอ้วนตัวใหญ่จะอายุสั้น ตายไม่สงบ ต่างจากคนน้ำหนักตัวน้อย ที่อายุมักจะยืนยาวกว่า ตายสบายกว่าเนื่องด้วยโรคภัยน้อยกว่า

ดาวฤกษ์ที่มีมวลมากก็จะอายุสั้น ตายดัง คือตายจากการะเบิด ขณะที่ดาวมวลน้อยๆจะอายุยืนยาวมาก และตายเงียบ คือแห้งไปเฉยๆ

ตามรูปที่ยกมาให้ดูด้านบน สามารถแยกแยะวิวัฒนาการของดาวฤกษ์ (อย่างง่าย) ดังนี้

ดาวฤกษ์ทุกดวงเกิดจากการยุบรวมกันของฝุ่นและกลุ่มแก้สจนเกิดแรงโน้มถ่วงแกนกลางรวมตัวขึ้นเป็นดาวเริ่มต้นเรียกว่า proto-stars ที่จะสะสมมวลขึ้นเรื่อยๆกลายเป็นดาวฤกษ์ที่มีมวลแยกออกง่ายๆ 4 แบบคือ ดาวยักษ์น้ำเงิน ดาวแคระเหลือง ดาวแคระแดง และดาวแคระน้ำตาล

ดาวยักษ์น้ำเงิน หรือ Blue Supergiant (แถวบนสุดในภาพ) เป็นดาวฤกษ์ร้อนจัดที่มีขนาดและมวลใหญ่โตมโหฬาร ดวงอาทิตย์ของเราหากนำมาเทียบกับดาวพวกนี้แล้วจะเป็นแค่เม็ดฝุ่นเล็กๆเท่านั้น  ดาวยักษ์น้ำเงินจะมีอายุสั้นมาก และจะปิดฉากชีวิตด้วยการระเบิดเป็นมหานวดาราหรือ Supernova แล้วยุบตัวไปเป็นหลุมดำกรณีที่มีมวลมากสุดๆหรือเป็นดาวนิวตรอนในกรณีที่มวลน้อยรองลงมา

แถวต่อมา คือดาวแคระเหลือง ดวงอาทิตย์ของเราก็จัดเป็นดาวในกลุ่มนี้

ดาวแคระเหลืองจะมีช่วงอายุยาวกว่าดาวยักษ์น้ำเงิน เมื่อชราภาพ จะกลายเป็นดาวยักษ์แดงที่มีอุณหภูมิต่ำ แล้วเปลิอกดาวจะแยกออกไปเป็นเนบิวลาดาวเคราะห์ ส่วนแกนดาวจะยุบตัวลงไปเป็นดาวแคระขาว

แถวต่อมาคือดาวแคระแดง ดาวฤกษ์ที่เป็นสมาชิกส่วนใหญ่ของเอกภพ มีจำนวนมากสุด

ดาวแคระแดงจะมีช่วงอายุยาวกว่าดาวแคระเหลือง เมื่ออายุมากขึ้นพลังงานจะลดลงและบั้นปลายชีวิตเมื่อเผาเผลาญไฮโดรเจนจนกลายเป็ฯฮีเลียมหมดแล้วก็จะยุบตัวลงไปเป็นดาวแคระขาว

สุดท้ายคือดาวฤกษ์ที่มีขนาดเล็กสุด มีแสงริบหรี่จนเกือบไม่ส่องแสงเลย อุณหภูิมต่ำมากและแน่นอน มีอายุยืนยาวที่สุด อันได้แก่ ดาวแคระน้ำตาล

ดาวแคระน้ำตาลคือ “ดาวฤกษ์ที่ล้มเหลว” มันคือดาวที่มีมวลน้อยจนไม่อาจจุดระเบิดปฏิกิริยาฟิวชันให้ตัวเองให้ส่องแสงแบบดาวฤกษ์ชนิดอื่นได้ มันจึงดูไม่ต่างจากดาวเคราะห์ดวงโตๆเท่าใดเพียงแต่มวลเยอะกว่าดาวเคราะห์เท่านั้น บั้นปลายก็จะค่อยๆหรี่แสงลงจนดับกลายเป็นซากดาวที่ไม่มีปฏิกิริยาใดๆอีกต่อไป

การอธิบายในบทความนี้เน้นเข้าใจง่ายไม่มีตัวเลขมวลให้เห็น เพียงเพื่อให้ง่ายต่อการจดจำเท่านั้น หากต้องการค้นคว้าเพิ่มเติมท่านสามารถนำชื่อชนิดดาวไปค้นหาต่อได้

เรียบเรียงโดย @MrVop