ดาวพฤหัส มีดวงจันทร์ยักษ์ 4 ดวงที่สามารถมองเห็นได้จากบนโลก เรียกว่า กลุ่มดวงจันทร์กาลิเลียน ประกอบด้วย ไอโอ(Io) ยูโรปา(Europa) แกนิมีด (Ganimede) และ คัลลิสโต (Callisto) ที่เหลือเป็นดวงจันทร์ขนาดเล็กอีก 63 ดวง (ดวงจันทร์ขนาดเล็กนี้พอผ่านไปอีกหน่อยก็พบมากขึ้นอีกเพราะมาจากการที่ดาวพฤหัสจับเอาหินอวกาศต่างๆเข้ามาเพิ่ม)

ไอโอ (Io) เป็นดวงจันทร์ขนาดใหญ่อันดับ 3 ในกลุ่มดวงจันทร์กาลิเลียน มีเส้นผ่านศูนย์กลาง 3,642 กิโลเมตร มีค่าความสว่างเมื่อมองจากโลกประมาณแมกนิจูด 5.0

ไอโอโคจรรอบดาวพฤหัสไวมาก เนื่องจากอยู่รอบในสุดของกลุ่มดวงจันทร์กาลิเลียน คืออยู่ห่างจากดาวพฤหัสเพียง 421,600 กิโลเมตร และโคจรครบ  1 รอบกินเวลาเพียง 1 วัน 18 ชั่วโมง 27 นาที หรือราวๆ 42 ชั่วโมงเศษๆเท่านั้น (ดวงจันทร์ของเรากว่าจะโคตจรครบ 1 รอบโลกใชเวลาเกือบเดือน)  การที่ไอโอโคจรรอบดาวพฤหัสบดีในระยะใกล้มากแถมยังโคจรด้วยความเร็วสูงและ นอกจากจะเหนี่ยวนำให้เกิดสนามแม่เหล็กขึ้นแล้ว แรงโน้มถ่วงมหาศาลของดาวพฤหัสบดีทำให้เกิดแรงไทดัลบนพื้นผิวของไอโอ แรงนี้ก่อให้เกิดความร้อนในใจกลางดาวดันแมกมาซิลิเกตในชั้นแมนเทิลใต้ผิวดาวให้ไหลออกมาทางปล่องภูเขาไฟ ไอโอจึงเป็นดาวที่ภูเขาไฟระเบิดรุนแรงมากที่สุดของระบบสุริยะ (ในภาพบนเป็นภาพจำลองให้เห็นการพวยพุ่งของซัลเฟอร์ไดออกไซด์ออกทางปล่องภูเขาไฟขึ้นไปในชั้นบรรยากาศสีแดงจางๆ)

ล่าสุดทีมนักดาราศาสตร์พบว่า ทุก 2 ชั่วโมงในวงโคจรรอบ 42 ชั่วโมงเศษๆที่ดวงจันทร์ไอโอหายเข้าไปใต้เงาของดาวพฤหัสแสงอาทิตน์ส่องไม่ถึง อุณหภูมิจะตกฮวบลงทันทีจนทำให้ก๊าซซัลเฟอร์ไดออกไซด์ในบรรยากาศของดวงจันทร์แข็งตัวเป็นละอองน้ำแข็ง และหลังจากออกจากเงามืด ซัลเฟอร์ไดออกไซด์ในบรรยากาศของดวงจันทร์ไอโอจะโดนแสงอาทิตย์และระเหิดกลับเป็นก๊าซอีกครั้ง

ปรากฏการเยือกแข็งนี้เกิดเป็นบริเวณกว้างกว่า 80% ของบรรยากาศของดวงจันทร์ไอโอ  ซึ่งในสมัยก่อนก็มีการคาดเดาเรื่องนี้แต่ยืนยันไม่ได้เพราะเรามองบรรยากาศของไอโอไม่เห็นด้วยกล้องดูดาวในย่านแสงธรรมดา แต่ล่าสุดทีมนักวิจัยค้นพบวิธีส่องให้เห็นปรากฏการเยือกแข็งของบรรยากาศดวงจันทร์ไอโอโดยการมองผ่านกล้องโทรทรรศ์ที่ทำงานด้วยช่วงคลื่นยาวในย่านอินฟราเรด ทำการสามารถยืนยันปรากฏการณ์นี้ได้

การค้นพบนี้มีการตีพิมพ์ลงในวารสาร Journal of Geophysical Research: Planets. เมื่อ 2 ส.ค.59 ที่ผ่านมา

อ้างอิง http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/2016JE005025/abstract
ที่มาของเรื่องและภาพ http://www.sciencemag.org/news/2016/08/jupiter-s-shadow-turns-io-s-atmosphere-frost-once-every-42-hours
เรียบเรียงโดย @MrVop