สุริยุปราคา และ จันทรุปราคา เป็นเรื่องของเงา ระหว่างการจับคู่ของโลกกับดวงจันทร์ในขณะที่เรียงตัวเป็นเส้นตรงกับแหล่งกำเนิดแสงที่อยู่ไกลออกไปคือดวงอาทิตย์

เนื่องจากระนาบการโคจรของดวงจันทร์นั้นเอียงทำมุม 5 องศาเศษ เมื่อดวงจันทร์โคจรรอบโลกจึงไม่ได้เกิดสุริยุปราคาทุกๆแรม 14-15 ค่ำ หรือเกิดจันทรุปราคาทุกๆขึ้น 14-15 ค่ำ หมายถึงไม่ได้เกิดอุปราคาทุุกๆเดือน แต่ยังไงในแต่ละปีก็ต้องเกิดสุริยุปราคาอย่างน้อย 2 ครั้งและก่อนหรือหลัง 15 วันระหว่างที่เกิดสุริยุปราคานั้น ก็จะเกิดจันทรุปราคาด้วย (ดวงจันทร์เข้าแนวบังแสงด้านหน้าและจะไปถูกบังที่ด้านหลังในการโคจรรอบเดียวกัน)145

ทุกครั้งที่เกิดสุริยุปราคา เงาของดวงจันทร์ที่กวาดผ่านไปบนผิวโลกจะมีรูปแบบซ้ำเดิมทุกๆ 18 ปี 11 วันกับอีก 8 ชั่วโมงแต่จะเลื่อนไปทางตะวันตกราว 120° เรื่อยไป เราเรียกรูปแบบการเกิดเงานี้ว่า วัฏจักรซารอส หรือ Saros Cycle

ปัจจุบันมีรูปแบบของเงาอยู่ 40 รูปแบบหมุนเวียนกันไป โดยในแต่ละรูปแบบหรือซารอสนั้นจะเกิดไปเรื่อยจนครบ 71-73 ครั้งก็จะหมดไป จะเกิดรูปแบบของเงาหรือซารอสใหม่มาแทน

ซารอสทั้ง 40 ที่มีอยู่เวลานี้ เขียนเป็นหมายเลขหลักร้อยเรียงไปดังนี้

156 123 128 133 138 143 148
153 120 125 130 135 140 145 150
117 155  122 127 132 137 142 147 152
119 124 129 134 139 144 149 154
121 126 131 136 141 146 151 118

สุริยุปราคาเต็มดวงที่เกิดกับแผ่นดินอเมริกาเมื่อวานนี้ คือ วัฏจักรซารอสที่ 145 มีรูปแบบของเงาพากจากตะวันตกเฉียงเหนือมาทางตะวันออกเฉียงใต้ รูปบบเงานี้จะเกิดซ้ำทุก 18 ปี 11 วันกับอีก 8 ชั่วโมง โดยเลื่อนไปทางตะวันตก

october_24_1995_path

ส่วนรูปแบบเงาที่เกิดจากสุริยุปราคาเมื่อ 24 ตุลาคม 1995 ในประเทศไทยนั้นเป็น วัฏจักรซารอสที่ 143 ซึ่งจะไม่เกิดซ้ำอีกเพราะสุริยุปราคาเต็มดวงในซารอสนี้ หมดสิ้นพอดีเป็นครั้งสุดท้ายที่เกิดในไทย ครั้งที่เหลือจะเป็นแบบคราสไม่เต็มดวง

2143_11_07

ที่บังเอิญก็คือ อีก 126 ปีข้างหน้า คือในปี ค.ศ.2143 รูปแบบเงาของวัฏจักรซารอสที่ 145 ที่เกิดกับอเมริกาเมื่อวานนี้ จะกลับมาพาดผ่านกลางแผ่นดินไทยอีกครั้ง ตอนนั้นพวกเราคงไม่มีชีวิตอยู่แล้ว แต่ทุกวันนี้การเดินทางค่อนข้างสะดวก เราไม่จำเป็นต้องรอเป็นสิบเป็นร้อยปีเพื่อชมสุริยุปราคา เราเพียงแต่หาเวลาที่เหมาะแล้วหาเงินไปเทียวชมตามประเทศต่างๆเท่านั้น

แต่ถ้าสนใจเฉพาะที่เกิดในไทย โดยไม่สนใจรูปแบบเงาว่าจะเป็นซารอสที่เท่าไร ท่านอาจลองอ่านบทความ สุริยคราสในเมืองไทย 3 ครั้งต่อจากนี้ ที่เราเคยนำเสนอไปแล้วเมื่อช่วงต้นเดือน

เรียบเรียงโดย @MrVop

ปล.เหตุการร์สุริยะปราคาที่รัชกาลที่ 4 ได้ทรงไปประทับสังเกตการที่ตำบลหว้ากอ ณ.วันที่ 18 สิงหาคม พ.ศ.2411 คือรูปแบบซารอสที่ 133